“Điểm tựa” công lý cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương

Với đặc thù là tỉnh có diện tích rộng, dân số đông, nhiều khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, việc tiếp cận dịch vụ pháp lý của người dân trên địa bàn Thanh Hóa vẫn còn gặp không ít khó khăn. Nhận thức rõ điều đó, những năm qua, tỉnh đã quan tâm chỉ đạo triển khai đồng bộ hoạt động trợ giúp pháp lý (TGPL), xem đây là giải pháp thiết thực nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương. Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh Thanh Hóa - đơn vị trực thuộc Sở Tư pháp - được giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho các đối tượng theo quy định của pháp luật. Thông qua hoạt động tham gia tố tụng và truyền thông TGPL, trung tâm đã góp phần giúp người dân, nhất là đồng bào sinh sống tại khu vực miền núi, biên giới, nâng cao hiểu biết pháp luật.

Các trợ giúp viên pháp lý Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh tham gia buổi tập huấn kỹ năng TGPL cho nạn nhân bạo lực gia đình.

Điển hình là vụ việc xảy ra tại xã Nhi Sơn. Do mâu thuẫn cá nhân, tháng 6/2024, ông T.V.S. đã rủ hai con trai phá hơn 6.000m2 sắn của hàng xóm, gây thiệt hại trên 34 triệu đồng. Cả 3 bố con bị khởi tố về tội “Hủy hoại tài sản”. Là người dân tộc thiểu số sinh sống tại vùng đặc biệt khó khăn, ông S. được Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh phân công trợ giúp viên pháp lý tại Chi nhánh số 1 tham gia bào chữa miễn phí. Không chỉ thực hiện vai trò bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho bị cáo, trợ giúp viên pháp lý còn kiên trì giải thích quy định pháp luật, giúp các bị cáo nhận thức rõ sai phạm, thành khẩn khai báo và tích cực hợp tác với cơ quan tố tụng. Kết quả, cả 3 bố con ông S. bị tuyên tổng cộng 40 tháng tù nhưng cho hưởng án treo. Bản án thể hiện tính nhân văn của pháp luật, tạo cơ hội để những người lầm lỗi sửa chữa sai lầm, ổn định cuộc sống và hòa nhập cộng đồng.

Đối với trường hợp của T.V.T., sinh năm 2006, xã Minh Sơn, sinh ra trong gia đình hộ nghèo, không có việc làm ổn định, do nhận thức pháp luật hạn chế và suy nghĩ bồng bột của tuổi trẻ, T. đã liên quan đến vụ án trộm cắp tài sản. Ngay từ giai đoạn điều tra, trợ giúp viên pháp lý đã tham gia hỗ trợ, trực tiếp gặp gỡ, tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, diễn biến tâm lý của bị cáo, đồng thời thu thập các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Tại phiên tòa xét xử, trợ giúp viên pháp lý đã thực hiện bào chữa, phân tích toàn diện các yếu tố về nhân thân, hoàn cảnh kinh tế, nhận thức và thái độ thành khẩn của bị cáo, đề nghị hội đồng xét xử xem xét áp dụng mức án nhẹ nhất trong khung hình phạt. Những lập luận thuyết phục không chỉ góp phần bảo đảm quyền lợi hợp pháp của bị cáo mà còn mở ra cơ hội để một thanh niên tuổi đời còn rất trẻ có điều kiện cải tạo, sửa chữa sai lầm, từ đó nhận thức sâu sắc hơn về hậu quả hành vi vi phạm pháp luật, làm lại cuộc đời.

Từ những vụ việc TGPL cụ thể cho thấy rõ vai trò, trách nhiệm và ý nghĩa nhân văn sâu sắc của hoạt động này trong đời sống xã hội. Chỉ tính riêng trong hai năm 2024 và 2025, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh Thanh Hóa đã tiếp nhận, thực hiện hơn 2.700 vụ việc TGPL, tăng so với cùng kỳ những năm trước. Các vụ việc tập trung vào những lĩnh vực gắn liền với đời sống người dân như dân sự, hôn nhân và gia đình, đất đai, khiếu nại, hình sự... Cũng theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, hoạt động tham gia tố tụng của các trợ giúp viên pháp lý hiện nay không chỉ tập trung về số lượng mà ngày càng nâng cao chất lượng. Phần lớn các vụ việc TGPL được trợ giúp viên pháp lý tham gia ngay từ giai đoạn điều tra đối với các vụ án hình sự, hoặc từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ khởi kiện đối với các vụ việc dân sự, hành chính. Việc tham gia từ sớm đã giúp bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp, đồng thời hỗ trợ các cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết vụ việc khách quan, đúng pháp luật. Kết quả thẩm định, đánh giá cho thấy chất lượng các vụ việc TGPL ngày càng được nâng lên rõ rệt, trong đó tỷ lệ vụ việc được xếp loại chất lượng tốt đạt trên 90% tổng số vụ việc được đánh giá.

Bên cạnh tập trung tham gia hoạt động tố tụng, hoạt động TGPL được đẩy mạnh theo hướng chủ động, hướng về cơ sở, đa dạng các hình thức truyền thông TGPL. Theo thống kê, giai đoạn 2018-2025, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh đã phối hợp tổ chức gần 1.000 đợt truyền thông về TGPL; lắp đặt hàng trăm bảng thông tin; phát hành hàng chục nghìn cuốn cẩm nang, tài liệu pháp luật và hàng trăm nghìn tờ gấp tuyên truyền. Hoạt động TGPL còn được lồng ghép với nhiều chương trình phát triển kinh tế - xã hội, XDNTM, giảm nghèo bền vững. Nhiều địa phương còn phát huy hiệu quả hệ thống loa truyền thanh cơ sở, bảng tin pháp luật... giúp pháp luật trở nên gần gũi, dễ tiếp cận với người dân, nhất là người dân tại các địa bàn khó khăn. Thông qua công tác truyền thông về TGPL gắn với tuyên truyền, phổ biến các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, nhận thức pháp luật của người dân ngày càng được nâng cao. Từ những vụ việc cụ thể, người dân hiểu rõ hơn quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó chủ động lựa chọn cách ứng xử phù hợp, bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp, góp phần giữ gìn an ninh trật tự, an toàn xã hội.

Để nâng cao hiệu quả hoạt động TGPL, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh tập trung tham mưu ban hành các văn bản chỉ đạo, xây dựng kế hoạch, chương trình công tác cụ thể, phân công rõ trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Việc siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính, chuẩn hóa quy trình cập nhật, chuyển giao và thanh quyết toán hồ sơ vụ việc TGPL được chú trọng nhằm bảo đảm tính minh bạch. Công tác truyền thông về TGPL tiếp tục được đổi mới theo hướng đa dạng, phù hợp với từng nhóm đối tượng, địa bàn. Đồng thời, chú trọng bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ cho đội ngũ trợ giúp viên pháp lý; tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động tại các chi nhánh TGPL và đẩy mạnh phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả, đưa hoạt động TGPL trở thành điểm tựa tin cậy, giúp người dân, đặc biệt là các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương có điều kiện tiếp cận công lý một cách công bằng và kịp thời.

Bài và ảnh: Minh Hiền