Đánh thức văn hóa đổi mới sáng tạo

Trong một cuộc trao đổi mới đây, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Anh, Đại học Indiana Bloomington (Hoa Kỳ), nhấn mạnh một điều đáng suy ngẫm: công nghệ có thể ngày càng thông minh, nhưng những yếu tố như nhiệt huyết, cảm xúc, hạnh phúc và khát vọng sống vẫn thuộc về con người. Nhìn một cách giản dị, công nghệ có thể giúp con người xử lý thông tin nhanh hơn, làm việc hiệu quả hơn, nhưng công nghệ không thể thay con người trả lời câu hỏi: Vì sao cần thay đổi và thay đổi để làm gì?

Câu hỏi ấy càng đáng suy ngẫm khi Thanh Hóa đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ cách quản trị, đào tạo nguồn nhân lực và tổ chức phát triển. Mới đây, tỉnh đã chủ động mời Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Anh và các cộng sự của ông về trao đổi, tìm kiếm những giải pháp nâng cao chất lượng tham mưu, quản trị, đào tạo nguồn nhân lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nhưng đằng sau những câu chuyện về công nghệ, quản trị hay chuyển đổi số còn có một câu chuyện rộng hơn: làm thế nào để tinh thần đổi mới trở thành một phần trong cách nghĩ, cách làm của mỗi cơ quan, doanh nghiệp và mỗi người dân Thanh Hóa?

Đó chính là câu chuyện về văn hóa đổi mới sáng tạo.

Xét cho cùng, văn hóa đổi mới sáng tạo không phải điều gì quá xa xôi. Đó là khi con người có thói quen đặt câu hỏi: Có cách nào làm việc này tốt hơn không? Có thể làm khác đi không? Và nếu thử một cách mới, chúng ta có thể tạo ra giá trị gì?

Khi một người nhận ra ý nghĩa của công việc mình đang làm, nhìn thấy giá trị mà công việc ấy có thể mang lại cho người khác và cho cộng đồng, khát vọng đổi thay sẽ có thêm sức mạnh. Khi ấy, đổi mới sáng tạo không còn là khẩu hiệu mà trở thành nhu cầu tự thân.

Tất nhiên, đổi mới sáng tạo luôn đi cùng rủi ro. Nếu nỗi sợ sai lớn đến mức không ai dám thử, tổ chức sẽ lựa chọn sự an toàn thay vì tiến bộ. Những sáng kiến mới, vì thế, cũng có thể bị bỏ lại chỉ vì tâm lý ngại thay đổi.

Bởi vậy, xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo cũng đồng nghĩa với xây dựng một cách nhìn đúng về thất bại.

Thanh Hóa cần một môi trường trong đó người dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới được khuyến khích. Người làm đúng, làm tốt được ghi nhận; còn thất bại trong những thử nghiệm có mục tiêu, có tính toán và được kiểm soát cần được nhìn nhận như một phần của quá trình học hỏi và hoàn thiện. Dĩ nhiên, “dám làm” không đồng nghĩa với tùy tiện, càng không phải là sự biện minh cho sai phạm. Đổi mới cần đi cùng trách nhiệm, kỷ luật, cơ chế kiểm soát rủi ro và khả năng rút kinh nghiệm từ thực tiễn.

Trí tuệ mở ra ý tưởng. Công nghệ tạo thêm công cụ. Nhưng nhiệt huyết mới biến ý tưởng thành hành động; trách nhiệm dẫn lối hành động đi đúng hướng; còn giá trị mà đổi mới mang lại cho con người mới là điều cần được nhìn đến cuối cùng.

Đổi mới không nhất thiết bắt đầu từ những điều lớn lao. Đó có thể là một sáng kiến nhỏ trong cơ quan, một cách làm mới trong doanh nghiệp, một giải pháp giúp người dân thuận tiện hơn, hay đơn giản là dám đặt câu hỏi: công việc này có thể làm tốt hơn không? Khi những ý tưởng ấy được lắng nghe, được thử nghiệm và những cách làm hiệu quả được nhân rộng, đổi mới sáng tạo sẽ dần trở thành một phần của đời sống.

Đánh thức văn hóa đổi mới sáng tạo, vì thế, trước hết là đánh thức tinh thần muốn thay đổi, muốn làm tốt hơn trong mỗi con người. Khi đổi mới trở thành một cách nghĩ, một cách làm và dần trở thành thói quen, những nguồn lực về công nghệ, tri thức và con người mới có thể được khơi dậy, tạo thêm sức bật cho Thanh Hóa trên hành trình phát triển.

Nguyễn Hường