Có việc làm nhưng chưa có nghề: Điểm nghẽn nhìn từ lao động trẻ Thanh Hóa

Thanh Hóa có lực lượng lao động đông đảo, nhu cầu tuyển dụng lớn và đang đẩy mạnh công nghiệp hóa. Tuy nhiên, một nghịch lý vẫn tồn tại: nhiều người trẻ có thể tìm được việc làm nhưng chưa tích lũy được kỹ năng nghề cần thiết để nâng cao năng suất, thu nhập và phát triển sự nghiệp. Giải quyết khoảng cách này không chỉ là nhiệm vụ của giáo dục nghề nghiệp, mà còn là yêu cầu cấp thiết đối với chất lượng tăng trưởng của tỉnh.

Sinh viên trường Cao đẳng Nghề Nghi Sơn thực tập tại doanh nghiệp. (Ảnh tư liệu minh họa)

Từ có việc làm đến có nghề: Khoảng cách không thể xem nhẹ

Năm 2025, tỷ lệ lao động qua đào tạo của Thanh Hóa đạt khoảng 75%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 30%. Đây là kết quả đáng ghi nhận, nhưng đồng thời cho thấy yêu cầu tiếp tục nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề của lực lượng lao động.

Hai chỉ tiêu trên phản ánh những khía cạnh khác nhau. Lao động qua đào tạo không đồng nghĩa với lao động có văn bằng, chứng chỉ; ngược lại, người chưa có chứng chỉ cũng có thể đã tích lũy kỹ năng qua thực tế sản xuất. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào tỷ lệ có bằng cấp để kết luận người lao động thiếu kỹ năng. Điều cần quan tâm hơn là họ có làm được việc, đáp ứng yêu cầu công nghệ và có khả năng nâng cao tay nghề hay không.

Công nhân lao động Công ty TNHH Giầy Sunjade Việt Nam tham dự Hội thi tay nghề giỏi. (Ảnh tư liệu minh họa)

Với lao động trẻ, câu hỏi ấy càng quan trọng. Một thanh niên sau khi rời ghế nhà trường có thể nhanh chóng tìm được việc tại nhà máy, công trường, cơ sở dịch vụ hoặc hộ kinh doanh. Nhưng nếu công việc chủ yếu dựa vào sức lao động, ít cơ hội học hỏi và không có lộ trình nâng bậc, thì việc làm trước mắt chưa chắc tạo dựng được nền tảng nghề nghiệp lâu dài.

Đi làm sớm, vì thế không quyết định việc có nghề. Trong nhiều trường hợp, đó là cách người trẻ chủ động tạo thu nhập, tích lũy kinh nghiệm và hỗ trợ gia đình. Điểm nghẽn xuất hiện khi người trẻ đi làm nhưng không tiếp tục học nghề, không được doanh nghiệp đào tạo nâng cao kỹ năng và khó chuyển sang những vị trí có năng suất cao hơn.

Khi ấy, lợi thế tuổi trẻ có thể bị thu hẹp bởi một vòng luẩn quẩn: kỹ năng thấp dẫn đến việc làm giản đơn; việc làm giản đơn ít tạo cơ hội học hỏi; thu nhập hạn chế lại khiến người lao động khó đầu tư cho việc học nghề.

Nghịch lý cung - cầu kỹ năng trong một tỉnh công nghiệp đang phát triển

Bên cạnh các chỉ tiêu về số người được đào tạo, tỷ lệ có việc làm và tỷ lệ có bằng cấp, chứng chỉ như đã nêu ở trên, Thanh Hóa cần theo dõi thêm tỷ lệ người học có việc làm phù hợp, mức tăng thu nhập sau đào tạo, tỷ lệ được nâng bậc kỹ năng và mức độ ổn định của việc làm sau 12 tháng.

Đồng thời, tỉnh cần bổ sung dữ liệu về thanh niên 18–24 tuổi theo tình trạng học tập, việc làm, trình độ nghề, giới tính và địa bàn cư trú. Đây là cơ sở để xác định đúng nhóm đang có việc nhưng chưa có kỹ năng, tránh bỏ sót đối tượng chỉ vì họ không nằm trong nhóm thất nghiệp.

Biến lợi thế lao động thành lợi thế cạnh tranh

Đề án “Phát triển giáo dục nghề nghiệp gắn với giải quyết việc làm trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2026-2030” đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 80%, trong đó có bằng cấp, chứng chỉ đạt 35%; khoảng 90% học sinh, sinh viên hoàn thành chương trình đào tạo có việc làm hoặc tự tạo việc làm.

Kỹ sư Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn trong ca trực. (Ảnh tư liệu minh họa)

Để những mục tiêu này tạo chuyển biến thực chất, điều quan trọng không chỉ là đào tạo thêm bao nhiêu người, mà là người lao động có thể làm được những công việc gì sau đào tạo và con đường nghề nghiệp của họ sẽ phát triển ra sao.

Thanh Hóa có quy mô lao động lớn, nền công nghiệp đang mở rộng và nhu cầu phát triển nhiều ngành nghề mới. Nhưng lợi thế dân số chỉ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh khi người lao động được trang bị kỹ năng phù hợp, doanh nghiệp có nhân lực đáp ứng yêu cầu và người trẻ nhìn thấy cơ hội nâng cao thu nhập bằng chính năng lực của mình.

Sinh viên phỏng vấn tuyển dụng việc làm trong khuôn khổ Ngày hội hướng nghiệp, tư vấn, giới thiệu việc làm năm 2026 do Trường Đại học Y Hà Nội phân hiệu Thanh Hóa tổ chức. (Ảnh tư liệu minh họa)

Có việc làm là điểm khởi đầu; có nghề mới là nền tảng để phát triển bền vững. Vì vậy, tháo gỡ điểm nghẽn từ lao động trẻ phải bắt đầu bằng một thay đổi trong tư duy chính sách: không chỉ đưa người trẻ vào thị trường lao động, mà phải giúp họ tiến lên trên nấc thang nghề nghiệp.

Đó không chỉ là cách nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, mà còn là một khoản đầu tư trực tiếp cho năng suất lao động, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và chất lượng tăng trưởng của Thanh Hóa trong những năm tới.

Nguyễn Hồng Phong, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh