Nhà máy đầu tiên tại Việt Nam sở hữu hai công nghệ chiếu xạ đạt chuẩn APHIS

Lần đầu tiên, một cơ sở chiếu xạ của Việt Nam được Cơ quan Kiểm dịch Động thực vật Hoa Kỳ (APHIS) chấp thuận đồng thời hai công nghệ Gamma và X-ray để xử lý kiểm dịch trái cây xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Dấu mốc này không chỉ nâng cao năng lực xử lý của doanh nghiệp mà còn bổ sung thêm năng lực cho hạ tầng sau thu hoạch của ngành rau quả trong bối cảnh nhu cầu xuất khẩu sang Mỹ ngày càng tăng.

Cán bộ kiểm dịch của Cơ quan Kiểm dịch Động thực vật Hoa Kỳ thực hiện quy trình kiểm dịch trái cây tươi tại Nhà máy Chiếu xạ Toàn Phát. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Cơ quan Kiểm dịch Động thực vật Hoa Kỳ (APHIS) vừa chính thức phê duyệt bổ sung công nghệ chiếu xạ X-ray cho Nhà máy Chiếu xạ Toàn Phát (TPI, tại Khu Công nghiệp Phú An Thạnh, tỉnh Tây Ninh) trong chương trình xử lý kiểm dịch trái cây tươi xuất khẩu sang Mỹ. Trước đó, nhà máy này đã được APHIS công nhận đủ điều kiện xử lý bằng công nghệ chiếu xạ Gamma sử dụng nguồn Cobalt-60.

Với quyết định mới, TPI trở thành cơ sở đầu tiên tại Việt Nam được APHIS chấp thuận vận hành đồng thời cả hai công nghệ chiếu xạ Gamma và X-ray phục vụ xuất khẩu trái cây sang Mỹ.

Việc được phép sử dụng đồng thời hai công nghệ không đơn thuần là bổ sung thêm một dây chuyền xử lý chiếu xạ, mà còn được xem là bước nâng cấp quan trọng đối với năng lực hạ tầng sau thu hoạch của ngành rau quả. Điều này cũng giúp doanh nghiệp linh hoạt lựa chọn công nghệ phù hợp, phân bổ công suất và duy trì hoạt động liên tục ngay cả trong những giai đoạn cao điểm, góp phần giảm chi phí lưu kho lạnh, duy trì chất lượng trái cây và tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.

Đối với các loại trái cây tươi như bưởi, xoài, thanh long, nhãn, vải, chôm chôm và vú sữa, chiếu xạ là yêu cầu kiểm dịch bắt buộc trước khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Vì vậy, năng lực xử lý của các nhà máy chiếu xạ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giao hàng cũng như khả năng đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu.

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt hơn 8,5 tỷ USD - mức cao nhất từ trước đến nay. Riêng xuất khẩu sang Mỹ đạt khoảng 547 triệu USD, tăng hơn 50% so với năm trước.

Trong khi đó, số liệu của Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (USITC) cho thấy năm 2025, Việt Nam mới chiếm khoảng 1,49% tổng kim ngạch nhập khẩu nhóm rau, hoa, củ, quả và sản phẩm chế biến của Mỹ, cho thấy dư địa tăng trưởng tại đây còn rất lớn. Song thực tế này cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực hạ tầng sau thu hoạch để đáp ứng nhu cầu thị trường.

APHIS (USDA) chính thức chấp thuận bổ sung công nghệ X-ray cho Nhà máy Chiếu xạ Toàn Phát.

Để được APHIS chấp thuận bổ sung công nghệ X-ray, Nhà máy chiếu xạ Toàn Phát đã trải qua quá trình đánh giá toàn diện về thiết bị, quy trình vận hành, kiểm soát liều chiếu, nhận diện và bảo vệ lô hàng, cùng các yêu cầu kỹ thuật trong chương trình kiểm dịch trước xuất khẩu của Mỹ.

Việc vận hành đồng thời Gamma và X-ray giúp doanh nghiệp chủ động lựa chọn phương án phù hợp với từng loại sản phẩm, quy cách đóng gói và kế hoạch sản xuất. Khi một hệ thống bảo trì hoặc nhu cầu tăng đột biến, hệ thống còn lại vẫn có thể duy trì hoạt động, giảm nguy cơ ùn ứ hàng hóa trong mùa vụ.

Tuy nhiên, việc bổ sung X-ray không đồng nghĩa với việc mọi sản phẩm hoặc quy cách đóng gói đều có thể tự động chuyển đổi giữa công nghệ chiếu xạ gamma sử dụng nguồn Cobalt-60 và X-ray, mà từng cấu hình xử lý vẫn phải tuân thủ đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật, liều chiếu và quy trình kiểm soát đã được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.

Năm 2025, Nhà máy chiếu xạ Toàn Phát đã xử lý gần 5.670 tấn trái cây xuất khẩu sang Mỹ bằng công nghệ Gamma sử dụng nguồn Cobalt-60. Khi hệ thống X-ray chính thức được đưa vào khai thác, năng lực xử lý của nhà máy dự kiến tăng gần gấp đôi, giúp mở rộng khả năng tiếp nhận và xử lý hàng hóa, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm xuất khẩu.

Chuyên gia APHIS đánh giá hệ thống chiếu xạ X-ray tại Nhà máy Chiếu xạ Toàn Phát.(Ảnh: PV/Vietnam+)

Việc Nhà máy Chiếu xạ Toàn Phát trở thành cơ sở đầu tiên tại Việt Nam được APHIS chấp thuận đồng thời công nghệ Gamma và X-ray không chỉ đánh dấu bước tiến về năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm dịch của thị trường Hoa Kỳ, mà còn bổ sung thêm một mắt xích quan trọng cho hạ tầng sau thu hoạch của ngành rau quả Việt Nam.

Trong bối cảnh cạnh tranh xuất khẩu ngày càng dựa vào chất lượng, tốc độ và khả năng đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, việc mở rộng năng lực chiếu xạ đạt chuẩn quốc tế sẽ góp phần tạo nền tảng để trái cây Việt Nam gia tăng thị phần tại các thị trường cao cấp./.

Theo TTXVN