Nét đẹp thượng võ trong những ngày đầu xuân

Trong vô vàn hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian, đẩy gậy vẫn giữ một vị trí đặc biệt bởi sự mộc mạc, gần gũi nhưng chứa đựng tinh thần thượng võ, ý chí bền bỉ và khát vọng vươn lên của con người.

Khán giả cổ vũ sôi nổi bên ngoài vòng tròn đẩy gậy tại xã Quan Sơn.

Không cần sân khấu cầu kỳ, không cần đạo cụ phức tạp, trò chơi đẩy gậy chỉ cần một vòng tròn vôi trắng kẻ giữa sân và một cây gậy tre chắc tay. Thế nhưng, chính sự giản dị ấy lại tạo nên sức hút khó cưỡng. Bởi mỗi trận đấu diễn ra là một cuộc so tài đầy kịch tính, nơi hai người chơi phải vận dụng cả sức mạnh, sự dẻo dai, khả năng phán đoán và bản lĩnh.

Giữa vòng tròn vôi, hai vận động viên đứng đối diện nhau, chân trụ vững trên mặt đất, hai tay cùng nắm chắc cây gậy. Khi hiệu lệnh vang lên, từng cú ghì, cú đẩy bắt đầu. Người chơi không được phép buông tay, không được bước ra khỏi vòng. Chỉ cần một bên bị đẩy chạm vạch vôi, chiến thắng lập tức thuộc về đối thủ.

Điều thú vị là ngày nay đẩy gậy không còn là sân chơi riêng của nam giới. Trong nhiều lễ hội, những trận đấu nữ diễn ra đầy khí thế, thu hút đông đảo người xem. Những cô gái trẻ với dáng người nhỏ nhắn nhưng khỏe khoắn, đôi tay rắn rỏi, ánh mắt kiên định khiến khán giả không khỏi bất ngờ. Họ không chỉ thể hiện sức mạnh mà còn toát lên tinh thần tự tin, chủ động, khẳng định vị thế của phụ nữ trong đời sống văn hóa cộng đồng.

Những vòng tròn vôi trắng vì thế không đơn thuần là nơi thi đấu, mà trở thành điểm hẹn đầu xuân, nơi mọi người tìm thấy niềm vui, tiếng cười, sự gắn kết và cảm giác được hòa mình vào nhịp sống truyền thống.

Tại xã Quan Sơn, mỗi dịp tết đến, xuân về, đẩy gậy luôn là một nội dung được mong chờ nhất trong các hoạt động hội xuân. Từ sáng sớm sân vận động xã hay khoảng sân rộng giữa trung tâm đã rộn ràng tiếng bước chân, tiếng nói cười. Người dân các bản kéo về xem đông như trẩy hội. Không khí ở đây đặc biệt náo nhiệt bởi người chơi không chỉ thi đấu vì giải thưởng mà còn vì danh dự, vì niềm tự hào bản làng. Mỗi bản cử ra những thanh niên khỏe mạnh, dẻo dai luyện tập từ nhiều ngày trước. Trận đấu vừa bắt đầu đã có tiếng reo hò vang dội. Có lúc hai đối thủ ghì chặt cây gậy, chân trụ vững như đóng cọc xuống đất. Có lúc chỉ trong vài giây, một cú dồn lực bất ngờ khiến đối phương loạng choạng, cả vòng người đồng loạt ồ lên thích thú.

Tại xã Hồi Xuân, đẩy gậy lại mang một màu sắc đặc biệt hơn, vừa là trò chơi, vừa là biểu tượng văn hóa trong các dịp lễ hội truyền thống. Trong những ngày đầu năm, khi người dân nô nức đi lễ, đi hội, sân chơi đẩy gậy luôn là nơi tập trung đông đảo nhất.

Tại đây, đẩy gậy thường được tổ chức song song với nhiều trò chơi dân gian khác như kéo co, tung còn, bắn nỏ... tạo nên bức tranh lễ hội đa sắc màu. Điểm đáng chú ý là người dân nơi đây coi đẩy gậy như cách để thử thách ý chí, bởi người thắng cuộc không chỉ cần khỏe.

Theo một số người cao tuổi ở Hồi Xuân, đẩy gậy còn mang ý nghĩa cầu may. Đầu năm, người ta thi đấu không chỉ để vui mà còn mong rèn luyện sức khỏe, xua tan mệt nhọc, cầu cho một năm mới dẻo dai, làm ăn thuận lợi. Chính vì thế, dù cuộc sống hiện đại đã thay đổi nhiều, nhưng mỗi độ xuân về, vòng tròn vôi trắng và cây gậy tre vẫn luôn hiện diện, như một phần hồn cốt của làng quê.

Không chỉ tồn tại trong những lễ hội truyền thống, đẩy gậy ngày nay đã vượt ra khỏi khuôn khổ trò chơi dân gian đơn thuần để trở thành một môn thể thao phong trào phát triển mạnh ở các địa phương trong toàn tỉnh. Nhiều địa phương đã đưa đẩy gậy vào chương trình thi đấu thể thao quần chúng, đại hội thể dục - thể thao cấp xã, tạo điều kiện để môn thể thao này có sức sống bền vững.

Ở nhiều trường học, đẩy gậy được lồng ghép vào các hoạt động thể dục ngoại khóa, giúp học sinh rèn luyện sức khỏe, sự nhanh nhẹn, khả năng phối hợp vận động. Nhiều em nhỏ ban đầu chỉ đứng xem, sau dần mạnh dạn tham gia, hình thành niềm yêu thích với môn thể thao dân gian này. Đây chính là cách bảo tồn tự nhiên và hiệu quả nhất, bởi khi giới trẻ còn hứng thú, trò chơi truyền thống sẽ không bị mai một.

Tuy nhiên, để môn đẩy gậy tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ, cần có sự quan tâm nhiều hơn trong công tác tổ chức. Việc duy trì giải đấu thường niên, xây dựng lực lượng trọng tài cơ sở, hướng dẫn kỹ thuật cho người chơi, đảm bảo an toàn sân bãi là yếu tố quan trọng. Đồng thời, cần kết hợp đẩy gậy với các hoạt động văn hóa truyền thống để tạo sức hấp dẫn tổng thể, biến mỗi giải đấu thành một ngày hội thật sự.

Trong nhịp sống hiện đại, khi các loại hình giải trí phát triển nhanh chóng, nhiều trò chơi dân gian dần bị lãng quên, nhưng đẩy gậy vẫn giữ được sức sống bởi giá trị bền vững mà nó mang lại: rèn luyện sức khỏe, bồi dưỡng tinh thần thượng võ và nuôi dưỡng sự gắn kết cộng đồng. Giữ gìn, phát huy môn đẩy gậy vì thế không chỉ là bảo tồn một trò chơi, mà còn là bảo tồn một phần bản sắc của những vùng đất giàu truyền thống văn hóa và tinh thần thượng võ.

Bài và ảnh: Trần Hằng