Nan giải vấn đề xử lý rác thải sinh hoạt

Rác thải sinh hoạt đang trở thành áp lực môi trường ngày một lớn ở Thanh Hóa. Ở nhiều địa phương trong tỉnh các bãi tập kết quá tải, chôn lấp và đốt thủ công còn phổ biến, trong khi hạ tầng xử lý tập trung chưa theo kịp lượng rác phát sinh. Câu hỏi đặt ra, bao giờ “bài toán” rác thải sinh hoạt mới có lời giải?

Rác thải sinh hoạt dọc tuyến đường từ Trung tâm Chính trị đến công viên Lương Giang, xã Thiệu Hóa, gây ô nhiễm môi trường và mất cảnh quan khu vực.

Thực tế ở nhiều địa phương cho thấy, lượng rác sinh hoạt tăng nhanh cùng với mật độ dân cư, hoạt động sản xuất, kinh doanh. Xã Thiệu Hóa là một ví dụ điển hình. Theo thống kê, mỗi ngày địa phương phát sinh hơn 36 tấn rác, dù tỷ lệ thu gom, vận chuyển, xử lý đạt 93,9% nhưng vẫn còn khoảng 2,2 tấn/ngày chưa được thu gom. Phần “lọt lưới” đang gây mất mỹ quan, tạo áp lực lên môi trường sống ở các khu dân cư. Nguyên nhân được xác định là việc thu gom, xử lý rác của địa phương thiếu ổn định. Nhiều địa bàn vẫn thu gom theo phương thức riêng, nơi ký hợp đồng với doanh nghiệp, nơi do khu phố tự tổ chức và tần suất, giá dịch vụ, phương tiện, điểm tập kết... không đồng nhất, dẫn đến thiếu một đầu mối chịu trách nhiệm xuyên suốt.

Đáng chú ý, xã chưa có khu xử lý rác tập trung. Rác hiện vẫn phải xử lý tạm tại bãi Đồng Thái Mau (3.000m2) và bãi Đồng Màu (5.000m2) bằng hình thức chôn lấp, đốt thủ công. Đây là cách làm tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm và dễ phát sinh bức xúc trong Nhân dân, nhất là khi thời tiết nồm ẩm, mưa kéo dài hoặc rác ùn ứ. Trong khi đó, tuyến vận chuyển về khu xử lý rác Đông Nam, phường Đông Quang, chịu áp lực lớn, có thời điểm “đầu ra” không tiếp nhận kịp, rơi vào tình trạng quá tải.

Giải quyết “bài toán” rác thải sinh hoạt, xã Thiệu Hóa đang xây dựng Đề án thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt giai đoạn 2026-2030. Theo đó, xã sẽ lựa chọn đơn vị đủ năng lực đảm nhiệm toàn bộ khâu thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải và đóng cửa các bãi rác chôn lấp lộ thiên, đầu tư điểm trung chuyển tạm thời để bảo đảm thu gom liên tục. Theo đó, khối lượng rác vận chuyển từ 900 - 1.000 tấn/tháng, tần suất thu gom dự kiến 3 ngày/lần. Chủ tịch UBND xã Thiệu Hóa Nguyễn Ngọc Hiểu cho biết, mục tiêu của đề án là đưa toàn bộ rác ra khỏi địa bàn, không còn điểm tập kết tạm, không còn bãi chôn lấp lộ thiên.

Không chỉ ở nông thôn, các khu vực đông dân cư và du lịch cũng bộc lộ rõ “điểm nghẽn” trong xử lý rác thải sinh hoạt. Tại phường Sầm Sơn và các địa bàn lân cận, bãi rác cạnh sông Đơ nhiều năm quá tải, không còn đáp ứng lượng rác phát sinh tăng nhanh theo tốc độ phát triển đô thị du lịch. Hay như vào tháng 5/2025, khu vực TP Thanh Hóa (cũ) xảy ra tình trạng rác ùn ứ do vận chuyển bị gián đoạn khi người dân sinh sống quanh khu xử lý rác thải sinh hoạt Đông Nam phản ánh ô nhiễm phát sinh.

Trước thực tế này, cuối tháng 11/2025, UBND tỉnh đã yêu cầu doanh nghiệp vận hành khu xử lý rác Đông Nam tăng cường các biện pháp giảm mùi, che phủ bãi rác, thực hiện nghiêm quy trình chôn lấp. Đồng thời dừng tiếp nhận rác tại các ô chôn lấp từ ngày 1/1/2026, lập hồ sơ đóng cửa theo lộ trình. Từ đầu năm 2026, toàn bộ lượng rác sinh hoạt thu gom hằng ngày tại khu vực trung tâm đô thị được chuyển về xử lý tại nhà máy của Công ty CP Đầu tư và Phát triển công nghệ môi trường Ecotech, với khối lượng từ 400 - 420 tấn/ngày. Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi phương thức xử lý, từ ngày 6/1/2026, khu xử lý rác thải sinh hoạt Đông Nam lại phát sinh mùi hôi. Ngay sau đó, các sở, ngành chức năng đã kiểm tra thực tế, xác minh nguyên nhân và yêu cầu các đơn vị liên quan khẩn trương khắc phục.

Ngày 12/1/2026, đồng chí Cao Văn Cường, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã trực tiếp kiểm tra thực tế và làm việc với các sở, ngành, địa phương và đơn vị vận hành tại khu xử lý rác thải sinh hoạt Đông Nam. Kết luận buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu cấp bách là phải xử lý triệt để tình trạng phát tán mùi hôi, bảo đảm môi trường sống cho Nhân dân. Trên cơ sở đó, tỉnh thống nhất tạm bàn giao quyền quản lý, vận hành toàn bộ khu xử lý rác Đông Nam cho Công ty Ecotech đến ngày 30/3/2026 và chịu trách nhiệm việc kiểm soát, xử lý mùi hôi thối. Song song với các giải pháp kỹ thuật, tỉnh yêu cầu tăng cường công khai, minh bạch quy trình vận hành; thành lập tổ giám sát cộng đồng; tổ chức đối thoại để tạo sự đồng thuận, tránh gián đoạn quá trình vận chuyển rác.

Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, năm 2025, tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn Thanh Hóa vào khoảng 920.178 tấn; tỷ lệ thu gom – xử lý đạt 93,68%. Tuy nhiên, chôn lấp vẫn chiếm tỷ trọng lớn, trong khi đốt và tái chế còn hạn chế. Để thoát khỏi vòng lặp: thu gom - chở đi - chôn lấp, tỉnh Thanh Hóa đã xác định rõ hướng đi là giảm dần chôn lấp, tăng xử lý tập trung, từng bước bắt buộc phân loại rác tại nguồn. Tuy nhiên, lời giải bền vững sẽ chỉ đến khi mỗi hộ dân trở thành “điểm xử lý đầu tiên", cùng chính quyền và doanh nghiệp vận hành hệ thống xử lý rác một cách đồng bộ, trách nhiệm.

Bài và ảnh: Tăng Thúy