Môn Ngữ văn đòi hỏi khả năng tư duy, phân tích chứ không đơn thuần là học thuộc kiến thức

Sáng 11/6, cùng với hàng triệu thí sinh trên cả nước, thí sinh Thanh Hóa đã hoàn thành bài thi môn Ngữ văn, môn thi đầu tiên của Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Sau 120 phút làm bài, nhiều thí sinh bước ra khỏi phòng thi với tâm trạng phấn khởi, song cũng không ít em cho rằng đề thi năm nay có độ phân hóa cao, đòi hỏi khả năng tư duy, phân tích và theo đúng định hướng đánh giá năng lực và phẩm chất người học, thay vì chỉ học thuộc kiến thức.

Video: Thí sinh Thanh Hóa hoàn thành môn thi đầu tiên Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.

Tại các điểm thi trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, ngay khi tiếng trống kết thúc môn thi vang lên, các thí sinh lần lượt rời phòng thi trong sự chờ đợi của phụ huynh. Những nụ cười nhẹ nhõm, những cuộc trao đổi nhanh về đề thi trở thành hình ảnh quen thuộc tại khu vực cổng trường.

Em Lê Đại Phong, học sinh Trường THPT Hàm Rồng, phường Hạc Thành cho biết, đề thi năm nay tạo nhiều cơ hội để thí sinh thể hiện suy nghĩ cá nhân. “Phần đọc hiểu không quá khó nhưng các câu hỏi yêu cầu phải hiểu kỹ văn bản mới có thể trả lời chính xác. Đặc biệt, câu nghị luận xã hội em thấy khá thú vị, giúp em có thể liên hệ thực tế và trình bày quan điểm của mình”, Phong chia sẻ.

Nhiều thí sinh đánh giá đề thi Ngữ văn năm nay có cấu trúc quen thuộc, bám sát định hướng đổi mới của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, tập trung kiểm tra khả năng đọc hiểu, cảm thụ và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Đề thi không đặt nặng việc học thuộc lòng hay tái hiện kiến thức một cách máy móc mà khuyến khích thí sinh thể hiện tư duy độc lập, quan điểm cá nhân và kỹ năng lập luận. Điều này giúp việc đánh giá năng lực người học trở nên toàn diện, khách quan hơn.

Các ngữ liệu được sử dụng trong đề thi được nhiều thí sinh nhận xét là gần gũi với đời sống, mang tính thời sự và có ý nghĩa giáo dục. Nội dung các văn bản gợi mở nhiều vấn đề quen thuộc trong học tập, cuộc sống và các mối quan hệ xã hội, giúp thí sinh dễ tiếp cận, tránh tâm lý áp lực hay bị bất ngờ. Nhờ đó, các em có cơ hội liên hệ với những trải nghiệm thực tế của bản thân để triển khai ý tưởng, làm cho bài viết sinh động và giàu cảm xúc hơn.

Bên cạnh việc tạo điều kiện để đa số thí sinh hoàn thành bài thi, đề Ngữ văn năm nay vẫn có tính phân hóa nhất định thông qua các câu hỏi yêu cầu khả năng phân tích, đánh giá và bày tỏ chính kiến.

Nhiều thí sinh cho rằng đề mở, không giới hạn cách tiếp cận nên mỗi bài làm có thể mang dấu ấn riêng của người viết. Đây cũng là điểm tích cực giúp phát huy sự sáng tạo, năng lực tư duy và kỹ năng diễn đạt của học sinh, đồng thời phù hợp với mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực mà chương trình giáo dục mới đang hướng tới.

Em Nguyễn Hoàng Minh, học sinh Trường THPT Hàm Rồng chia sẻ: “Đề không đánh đố nhưng để đạt điểm cao không hề dễ vì cả 2 bài viết đều là dạng bài nghị luận xã hội. Các câu hỏi yêu cầu phải biết phân tích, lập luận chặt chẽ và có chính kiến riêng. Em nghĩ phổ điểm sẽ tập trung ở mức khá”.

Bên ngoài khu vực thi, nhiều phụ huynh cũng hồi hộp chờ đón con em hoàn thành môn thi đầu tiên. Khi thấy con bước ra với tâm trạng vui vẻ, nhiều người không giấu được sự nhẹ nhõm.

Theo đánh giá chung của các thí sinh, đề thi Ngữ văn năm nay vừa đảm bảo tính vừa sức đối với học sinh có học lực trung bình, vừa có những yêu cầu nâng cao để phân loại thí sinh khá, giỏi. Nhiều em cho rằng đề thi năm nay đặt vấn đề mở đã tạo cơ hội cho người học thể hiện tư duy độc lập, khả năng phản biện và vốn sống của bản thân.

Việc tiếp tục xây dựng đề thi theo hướng phát triển năng lực, các câu hỏi yêu cầu thí sinh vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề gắn với thực tiễn cuộc sống được xem là tín hiệu tích cực, phù hợp với mục tiêu đổi mới giáo dục hiện nay. Thay vì học thuộc những bài văn mẫu, thí sinh được khuyến khích bày tỏ quan điểm cá nhân, vận dụng kiến thức vào thực tiễn và thể hiện khả năng lập luận, tư duy một cách sáng tạo.

Dù còn nhiều cảm xúc khác nhau về độ khó của đề, nhưng các em đều chung tâm trạng nhẹ nhõm khi đã vượt qua môn thi mở màn của kỳ thi quan trọng. Chiều nay, các thí sinh sẽ tiếp tục bước vào môn thi thứ hai là môn Toán với quyết tâm đạt kết quả tốt nhất, hiện thực hóa mục tiêu sau 12 năm đèn sách.

Hoàng Đông - Phương Đỗ