Khi nghệ thuật truyền thống hiện diện trên sân khấu cộng đồng

Từ những câu lạc bộ (CLB) văn nghệ ở các khu dân cư đến các trò diễn dân gian được gìn giữ qua nhiều thế hệ, văn hóa truyền thống đang có thêm không gian để hiện diện trong đời sống cộng đồng. Khi người dân trực tiếp tham gia luyện tập, biểu diễn và trao truyền, những giá trị văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục sống trong nhịp sinh hoạt hôm nay.

Hát múa đội đèn là một trong những sinh hoạt văn hóa đặc sắc ở thôn Đồng Lạc (xã Hoằng Lộc).

Ở thôn Tam Quy (xã Tống Sơn), những làn điệu chèo đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống văn hóa của người dân nơi đây. CLB chèo thôn Tam Quy được thành lập từ năm 2002, đến nay có hơn 30 thành viên tham gia. Không có sân khấu chuyên nghiệp, các thành viên vẫn duy trì việc luyện tập, cùng nhau chuẩn bị tiết mục để phục vụ các chương trình văn hóa, văn nghệ của thôn, xã và những dịp sinh hoạt cộng đồng. Những câu hát chèo mộc mạc vì thế không chỉ vang lên trong những buổi biểu diễn mà còn hiện diện trong các sự kiện của làng quê, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân.

Điều đáng chú ý ở CLB là sự tham gia của nhiều thế hệ. Những người đã gắn bó với chèo từ nhiều năm vẫn say mê giữ nhịp, giữ làn điệu, đồng thời hướng dẫn cho lớp trẻ cách hát, cách diễn, cách thể hiện từng động tác. Có những thành viên tuổi đã ngoài 80 như Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Lê Hồng Triệu, hay bà Tống Thị Tịnh (72 tuổi), bà Vũ Thị Toan (71 tuổi)... vẫn tích cực tham gia sinh hoạt cùng CLB. Bên cạnh đó là những bạn trẻ tìm đến với chèo từ chính sự yêu thích và mong muốn được tham gia các hoạt động văn hóa của quê hương. Sự có mặt của nhiều lứa tuổi trên cùng một sân khấu cộng đồng khiến những làn điệu chèo có thêm sức sống, đồng thời tạo ra môi trường để những giá trị văn hóa được trao truyền một cách tự nhiên.

NNƯT Lê Thị Hoa, Chủ nhiệm CLB chèo thôn Tam Quy, cho biết: “Chèo đã đi sâu vào đời sống văn hóa của người dân địa phương. Trong các chương trình biểu diễn của thôn, xã, gần như đều có tiết mục chèo. Giữa rất nhiều loại hình nghệ thuật đang phát triển, CLB vẫn thu hút được đông đảo người tham gia, từ các bạn trẻ đến những người cao niên đã ngoài 80 tuổi. Mỗi thế hệ góp một phần để chèo tiếp tục được duy trì trong đời sống cộng đồng”.

Cùng với thôn Tam Quy, tại nhiều khu dân cư trên địa bàn tỉnh, những loại hình nghệ thuật truyền thống cũng từng bước tìm được chỗ đứng trong các hoạt động văn hóa cộng đồng. Ở thôn Đồng Lạc (xã Hoằng Lộc), hát múa đội đèn là một trong những sinh hoạt văn hóa đặc sắc gắn với truyền thống của làng. Mỗi khi trò diễn được tổ chức, không gian làng quê lại trở nên đặc biệt bởi tiếng trống, tiếng phách hòa cùng những làn điệu dân gian. Các nghệ nhân và thành viên đội múa trong trang phục truyền thống thực hiện những động tác uyển chuyển, khoan thai với những ngọn đèn được đội trên đầu, tạo nên một không gian diễn xướng vừa gần gũi vừa mang màu sắc riêng. Đằng sau mỗi buổi biểu diễn là ký ức văn hóa được cộng đồng gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Những người am hiểu trò diễn hướng dẫn lớp trẻ cách tập luyện, từ việc giữ thăng bằng, bước chân đến động tác múa và nhịp diễn. Người trẻ tham gia vào đội múa cũng từ đó hiểu hơn về một loại hình văn hóa đã gắn với quê hương mình từ bao đời nay.

Ông Nguyễn Đình Bằng, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Hoằng Lộc, cho biết: “Các loại hình nghệ thuật truyền thống ngày càng được người dân quan tâm và thường xuyên biểu diễn trong những dịp quan trọng của làng, của xã. Hát múa đội đèn ở thôn Đồng Lạc được duy trì khá tốt, bên cạnh đó, biểu diễn trống hội cũng đang phát triển ở một số thôn trên địa bàn. Đáng chú ý, người dân vừa là chủ thể lưu giữ, vừa trực tiếp tham gia trình diễn và truyền dạy. Những giá trị truyền thống vì thế không đứng ngoài sinh hoạt cộng đồng mà trở thành một phần của đời sống văn hóa ở cơ sở. Việc người dân trực tiếp tham gia là điều quan trọng để các loại hình nghệ thuật truyền thống tiếp tục được duy trì trong đời sống hiện nay”.

Từ một CLB chèo đã hoạt động hơn hai thập kỷ ở thôn Tam Quy đến trò diễn hát múa đội đèn ở thôn Đồng Lạc, điểm chung không nằm ở quy mô sân khấu mà chính ở cách cộng đồng tiếp nhận và giữ gìn văn hóa của mình. Khi người cao tuổi vẫn cất tiếng hát, nghệ nhân vẫn truyền dạy, người trẻ chủ động tham gia và những tiết mục truyền thống vẫn xuất hiện trong các sự kiện của cộng đồng, những giá trị xưa đang có thêm “một đời sống mới”. Sân khấu cộng đồng vì thế không chỉ là nơi biểu diễn, mà còn là nơi ký ức văn hóa được gặp gỡ với hiện tại và tiếp tục được trao truyền cho những thế hệ mai sau.

Bài và ảnh: Hoài Anh