Hành trình “thắp lửa” trên non

Chuyến công tác vùng cao lần này, tôi tình cờ gặp lại anh Phan Văn Đại, người từng giữ cương vị trưởng phòng một sở để nhận nhiệm vụ Chủ tịch UBND xã Thiên Phủ. Ở vùng đất còn nhiều khó khăn này, anh cùng chính quyền xã tìm cách khơi dậy sức sống từ những điều gần gũi: cây luồng được giá, chợ phiên đông vui trở lại, sản phẩm địa phương tìm thêm đầu ra...

Chủ tịch UBND xã Thiên Phủ Phan Văn Đại tham gia chương trình hỗ trợ con giống cho bà con.

Từ chuyện cây luồng được giá

Trong sự đổi thay ở Thiên Phủ, chuyện cây luồng được giá, đầu ra ổn định khiến tôi chú ý. Với người dân nơi đây, cây luồng đã gắn bó qua bao thế hệ, nuôi sống nhiều gia đình và in dấu trong nếp sinh hoạt của bản làng. Thế nhưng, có sản phẩm chưa đồng nghĩa với có thu nhập ổn định. Sản xuất còn phân tán, đầu ra phụ thuộc thương lái, giá bán nhiều khi do người mua quyết định. Đó cũng là những trăn trở mà tân Chủ tịch UBND xã Phan Văn Đại chia sẻ với tôi.

Theo anh, muốn người dân yên tâm giữ rừng, phát triển sản xuất thì trước hết phải tìm cách tháo gỡ khó khăn ngay từ khâu tiêu thụ. Từ thực tế ấy, anh cùng chính quyền địa phương rà soát các tuyến đường vận chuyển, tìm cách tháo gỡ những điểm nghẽn trong lưu thông lâm sản, đồng thời kết nối với doanh nghiệp thu mua, chế biến. Việc vận động thành lập HTX, khuyến khích đầu tư cơ sở chế biến tại chỗ cũng được tính đến, hướng tới giảm khâu trung gian và nâng cao giá trị cây luồng.

Nhờ mở rộng đầu ra, giá luồng từ tháng 3 đến nay luôn duy trì ở mức cao, ổn định. Với người trồng luồng, điều đáng mừng không chỉ là giá bán tăng mà còn là triển vọng tiêu thụ thuận lợi hơn. Còn với người đứng đầu chính quyền xã như anh Đại, đó là bước tháo gỡ khó khăn từ nhu cầu thực tế của bà con, để cây luồng thực sự trở thành nguồn sinh kế bền vững.

Nhưng với anh Đại, cây luồng không chỉ được nhìn từ giá trị kinh tế. Loài cây này đã gắn bó với đời sống người dân Thiên Phủ qua bao đời, hiện diện trong lao động sản xuất, không gian bản làng và những sinh hoạt thường ngày. Bởi vậy, nếu chỉ khai thác luồng như một loại lâm sản thì chưa phát huy hết những giá trị mà thiên nhiên và các thế hệ người dân đã gìn giữ.

Từ cách nhìn ấy, bên cạnh quy hoạch, phát triển lâm nghiệp theo hướng hiệu quả, bền vững, xã Thiên Phủ còn định hướng đưa cây luồng trở thành điểm nhấn văn hóa, du lịch của địa phương. Theo chủ tịch xã, khi cảnh quan rừng luồng được kết nối với đời sống bản địa và những nét văn hóa còn lưu giữ trong cộng đồng, loài cây này có thể mở ra những giá trị mới.

Cùng với cây luồng, anh Đại định hướng đa dạng hóa sinh kế dựa trên điều kiện tự nhiên và tập quán sản xuất của người dân. Các mô hình chăn nuôi lợn đen, vịt cổ xanh, gà ri, dúi, nhím được quan tâm; những loại cây trồng như mắc ca, quế, cà phê cùng lúa, lạc, ngô và cây vụ đông được rà soát để lựa chọn phương án phù hợp với đất đai, khí hậu và khả năng chăm sóc của từng hộ. Điều quan trọng là không phát triển theo phong trào, mà phải tính toán để mỗi mô hình có cơ hội phát huy hiệu quả, gắn sản xuất với thị trường và khả năng tạo thu nhập thực tế.

Khôi phục chợ phiên, đánh thức sức sống bản làng

Nếu câu chuyện cây luồng bắt đầu từ việc tìm đầu ra cho sản phẩm lâm nghiệp, thì chợ phiên lại mở ra một hướng kết nối rộng hơn. Khu chợ ở Thiên Phủ được đầu tư xây dựng khang trang nhưng sau vài phiên hoạt động thì thưa thớt, dần vắng người mua, người bán. Công trình có đó nhưng chưa phát huy được công năng, trong khi bà con vẫn cần một nơi tiêu thụ nông sản, trao đổi hàng hóa và giới thiệu những sản phẩm do chính mình làm ra.

Trước thực tế ấy, anh Đại trăn trở tìm cách đưa chợ phiên hoạt động trở lại với nhịp sống của bản làng. Theo anh, chỉ vận động người dân đến họp chợ là chưa đủ; muốn duy trì sức sống cho khu chợ, phải tạo được lý do để người bán muốn mang hàng đến, người mua muốn tìm về. Từ suy nghĩ ấy, xã đã tổ chức lại chợ phiên định kỳ hai tuần một lần, kết hợp hoạt động mua bán với các chương trình văn nghệ, giao lưu văn hóa, thể thao và ẩm thực. Các lực lượng được vận động cùng tham gia tổ chức, chuẩn bị chương trình để mỗi phiên chợ có thêm không khí và màu sắc riêng.

Cùng với những mặt hàng thiết yếu, chợ phiên được định hướng trở thành nơi giới thiệu, tiêu thụ các sản phẩm đặc trưng của địa phương. Từ sản phẩm chăn nuôi như lợn đen, gà ri, vịt cổ xanh đến những tấm thổ cẩm do người dân làm ra, mỗi mặt hàng đều có thêm cơ hội tiếp cận người mua. Bà con không chỉ đến trao đổi hàng hóa mà còn có dịp giao lưu, thưởng thức ẩm thực, gặp gỡ người quen. Người dân từ các xã lân cận cũng tìm về, giúp không gian giao thương được mở rộng.

Trước khi chia tay Thiên Phủ, anh Phan Văn Đại hào hứng chia sẻ những kết quả bước đầu trong phát triển kinh tế địa phương: thu ngân sách xã đến nay đạt hơn 169% dự toán, số doanh nghiệp thành lập mới đạt 7/5 chỉ tiêu nhiệm kỳ. Đằng sau những con số ấy là những chuyển động từ cơ sở, là nỗ lực tìm hướng phát huy lợi thế sẵn có, mở rộng cơ hội sản xuất, kinh doanh và cải thiện sinh kế cho người dân. Với anh, đó cũng là cách để những tiềm năng của Thiên Phủ dần trở thành nguồn lực cho sự phát triển.

Bài và ảnh: Đình Giang