Góc khuất “Hội những người chán sống”

Từ “Hội những người chán sống Việt Nam” đến “Hội ghét cha mẹ”, những cộng đồng trên mạng xã hội trở thành nơi một số người trẻ bộc lộ sự u uất, bế tắc. Đằng sau tài khoản ẩn danh và những dòng trạng thái tiêu cực có thể là nhu cầu được chia sẻ, cũng có thể là lời cầu cứu cần được tiếp nhận nghiêm túc. Làm sao nhận diện nguy cơ và giúp người trẻ tìm được sự hỗ trợ phù hợp?

Một số bài đăng bộc lộ tâm trạng bế tắc, chán nản, xen lẫn nội dung “đổi mạng lấy tiền” trong nhóm Facebook “Hội người chán sống Việt Nam”.

Gõ vài từ khóa "chán sống", "ghét cha mẹ" hay "muốn rời xa thế giới" trên thanh tìm kiếm của mạng xã hội, không khó để tìm thấy những hội nhóm công khai lẫn kín thu hút từ vài ngàn đến hàng chục ngàn thành viên. Như “Hội người chán sống Việt Nam” với hơn 1.000 thành viên cùng dòng giới thiệu lạnh người: “Đếm ngày rời trần gian”. Nhiều bài viết được đăng ẩn danh, kể về áp lực học hành, thi cử, kỳ vọng gia đình, mâu thuẫn thế hệ, nợ nần hay đổ vỡ tình cảm. Có người bày tỏ cảm giác không được người thân lắng nghe, khó tìm được tiếng nói chung với cha mẹ.

Một bài đăng hay việc tham gia hội nhóm chưa đủ căn cứ để kết luận về sức khỏe tâm thần của ai đó. Tuổi tác, hoàn cảnh của những tài khoản ẩn danh cũng khó xác định chỉ qua nội dung chia sẻ. Tuy nhiên, lời bộc lộ ý định làm hại bản thân cần được tiếp nhận nghiêm túc và kết nối với sự hỗ trợ kịp thời.

Với học sinh, trẻ vị thành niên, việc tiếp cận hỗ trợ còn phụ thuộc nhiều vào sự nhận biết và đồng hành của gia đình. BSCKI Văn Đình Hải, bác sĩ Bệnh viện Tâm thần Thanh Hóa, cho biết từng tiếp nhận những học sinh tự nhận thấy mình bất ổn, tìm hiểu các biểu hiện và xin cha mẹ cho đi khám. Tuy nhiên, có phụ huynh chưa đồng ý vì cho rằng con vẫn đi học bình thường, được chăm lo đầy đủ nên khó có thể gặp vấn đề về tâm lý.

Bác sĩ chuyên khoa I Văn Đình Hải trao đổi, tư vấn trực tiếp với người đến khám.

Theo bác sĩ Hải, việc trẻ vẫn duy trì học tập, sinh hoạt không có nghĩa sức khỏe tinh thần hoàn toàn ổn định. Nếu vội phủ nhận những điều con chia sẻ, cha mẹ có thể bỏ qua nhu cầu được giúp đỡ và làm chậm việc thăm khám. Bên cạnh chăm lo vật chất, gia đình cần dành thời gian lắng nghe, tìm hiểu những khó khăn con đang trải qua.

Khoảng cách trong nhận biết ấy cũng được phản ánh qua Điều tra Sức khỏe Tâm thần Vị thành niên Việt Nam (V-NAMHS): 21,7% trẻ từ 10 đến 17 tuổi gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần trong 12 tháng trước khảo sát, trong khi chỉ 5,1% cha mẹ được khảo sát nhận thấy con cần hỗ trợ về cảm xúc, hành vi.

Khi khó khăn chưa được gia đình nhận ra hoặc đề nghị đi khám chưa được chấp nhận, trẻ có thể tiếp tục tự xoay xở, tìm lời giải trên mạng. Những chia sẻ trực tuyến có thể trở thành chỗ dựa tạm thời, nhưng không thay thế được việc thăm khám, tư vấn khi cần.

Bác sĩ Văn Đình Hải tiếp nhận thông tin, trao đổi với người cần hỗ trợ qua mạng xã hội.

Theo bác sĩ Hải, sự quan tâm của gia đình cần bắt đầu từ những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày: trẻ dần thu mình, tránh giao tiếp, giảm hứng thú với hoạt động từng yêu thích, dễ cáu gắt hoặc sa sút rõ trong học tập. Phụ huynh cần chú ý các biểu hiện kéo dài và mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống của con, thay vì dựa vào một dấu hiệu riêng lẻ để kết luận.

Một số trẻ còn mất ngủ, đau đầu, tức ngực, khó thở và cần được thăm khám để xác định nguyên nhân. Tùy trường hợp, bác sĩ sẽ hướng dẫn đánh giá thêm về sức khỏe tâm thần. Với trẻ đang điều trị, gia đình cần thực hiện hướng dẫn của bác sĩ, trao đổi khi có diễn biến bất thường. Nếu trẻ bộc lộ ý nghĩ không muốn tiếp tục sống hoặc có hành vi tự làm tổn thương bản thân, cần tìm hỗ trợ y tế ngay.

Một bài đăng có thể nhanh chóng trôi khỏi dòng thời gian mạng xã hội, nhưng khó khăn của người viết chưa chắc vơi đi sau lần giãi bày. Dù ở độ tuổi nào, người đang bế tắc cũng cần được lắng nghe và giúp tiếp cận hỗ trợ phù hợp. Với trẻ vị thành niên, gia đình và nhà trường càng cần chủ động đồng hành. Trước khi trách con tìm sự đồng cảm nơi người lạ trên mạng xã hội, có lẽ cha mẹ cần tự hỏi: Khi con nói “mình không ổn”, chúng ta đã thật sự lắng nghe chưa?

Tăng Thúy