Chuẩn hóa vùng nuôi ngao, nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu

Ngao là một trong những sản phẩm thủy sản có tiềm năng xuất khẩu của Thanh Hóa. Trong bối cảnh thị trường ngày càng siết chặt yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa vùng nuôi đang trở thành yêu cầu quan trọng để xây dựng nguồn nguyên liệu ổn định, nâng giá trị và sức cạnh tranh cho sản phẩm ngao.

Công nhân Công ty CP Xuất nhập khẩu thủy sản Thanh Hóa chế biến, đóng gói ngao xuất khẩu.

Xã Vạn Lộc là một trong những vùng nuôi ngao tập trung của tỉnh, với nhiều năm phát triển nghề nuôi nhuyễn thể hai vỏ. Người dân nơi đây đã tích lũy kinh nghiệm sản xuất, đồng thời chú trọng hơn đến chất lượng con giống, môi trường nuôi và yêu cầu của doanh nghiệp thu mua.

Trung bình mỗi năm, HTX nuôi trồng thủy sản Vạn Lộc cung ứng ra thị trường khoảng 1.000 tấn ngao thương phẩm. Trong đó, khoảng 70% sản lượng được cung cấp cho Công ty CP Xuất nhập khẩu thủy sản Thanh Hóa, phục vụ chế biến các đơn hàng xuất khẩu.

Theo bà Vũ Thị Hồng, giám đốc HTX nuôi trồng thủy sản Vạn Lộc: “Để sản phẩm đáp ứng yêu cầu chế biến, xuất khẩu, HTX và các hộ nuôi phải chú trọng ngay từ khâu lựa chọn con giống, quản lý môi trường đến quá trình chăm sóc, thu hoạch. Tuân thủ các yêu cầu về chất lượng vừa tạo thuận lợi trong tiêu thụ, vừa giúp duy trì liên kết ổn định với doanh nghiệp”.

Từ những vùng nguyên liệu được hình thành và duy trì qua liên kết, tỷ lệ ngao thu mua trong tỉnh của Công ty CP Xuất nhập khẩu thủy sản Thanh Hóa ngày càng tăng. Nếu năm 2019, doanh nghiệp chỉ chủ động được khoảng 2.000 tấn ngao nguyên liệu trong tỉnh thì đến năm 2026 đã tăng lên từ 8.000 - 9.000 tấn, chiếm khoảng 50% nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến.

Theo bà Hoàng Thị Ái, Trưởng Phòng Kỹ thuật, Công ty CP Xuất nhập khẩu Thủy sản Thanh Hóa: “Việc chủ động nguồn nguyên liệu tại chỗ giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận chuyển, rút ngắn thời gian thu mua và thuận lợi hơn trong kiểm soát chất lượng. Khi vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, doanh nghiệp cũng chủ động hơn về nguồn cung, đáp ứng yêu cầu của khách hàng và nâng cao giá trị sản phẩm. Vì vậy, trong những năm tới, công ty sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương, người nuôi để mở rộng và ổn định vùng nguyên liệu trong tỉnh, từng bước nâng tỷ lệ sử dụng nguyên liệu tại chỗ, đáp ứng tốt hơn yêu cầu chế biến và xuất khẩu”.

Theo ông Phạm Ngọc Luyến, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Tiến, từ năm 2019 đến nay, địa phương duy trì liên kết vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu với Công ty CP Xuất nhập khẩu thủy sản Thanh Hóa. Sản lượng ngao của vùng được tăng qua từng năm. Để nâng năng suất, hiệu quả và bảo đảm tiêu chuẩn xuất khẩu, địa phương thường xuyên hướng dẫn người dân thực hiện các yêu cầu trong quá trình nuôi, từ lựa chọn, sàng lọc con giống đến vệ sinh, quản lý môi trường vùng nuôi, quy trình thu hoạch. Qua đó, từng bước nâng cao ý thức sản xuất theo yêu cầu của thị trường và doanh nghiệp.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, Thanh Hóa hiện có trên 1.000ha nuôi ngao, chủ yếu là giống ngao Bến Tre, tập trung tại các xã, phường như: Tân Tiến, Vạn Lộc, Quảng Chính, Hoằng Thanh, Ngọc Sơn... Tổng sản lượng ngao toàn tỉnh ước đạt hơn 19.000 tấn/năm. Trong đó, vùng nuôi tại Tân Tiến và Vạn Lộc đã được đưa vào chương trình kiểm soát thu hoạch nhuyễn thể hai vỏ, đáp ứng yêu cầu phục vụ xuất khẩu từ năm 2019. Tính đến năm 2026, diện tích nuôi hiệu quả của vùng Tân Tiến và Vạn Lộc là hơn 881ha với 189 cơ sở nuôi. Tuy diện tích vùng nuôi này giảm so với năm 2019 do một số khu vực bị bồi lắng, sản lượng thu hoạch vẫn tăng qua từng năm, từ khoảng 9.500 tấn năm 2023 lên 11.100 tấn năm 2024 và khoảng 15.000 tấn năm 2025. Sản xuất chủ yếu theo hình thức nuôi bãi triều, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên, năng suất bình quân đạt trên 25 tấn/ha/chu kỳ nuôi. Với sản lượng của vùng nuôi này, dư địa phục vụ xuất khẩu còn khá lớn.

Tuy nhiên, để nguồn nguyên liệu trở thành lợi thế cạnh tranh, tăng sản lượng mới chỉ là một phần. Thị trường ngày càng yêu cầu cao về an toàn thực phẩm, môi trường, chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, vùng nuôi cần được quản lý thống nhất, người nuôi thay đổi phương thức sản xuất, doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào xây dựng và kiểm soát vùng nguyên liệu.

Theo ông Nguyễn Đức Cường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa: "Với lợi thế về vùng bãi triều và nguồn nguyên liệu, Thanh Hóa có điều kiện phát triển nghề nuôi ngao theo hướng hàng hóa, phục vụ chế biến và xuất khẩu. Song, để lợi thế đó chuyển thành giá trị bền vững, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng diện tích hay tăng sản lượng mà phải kiểm soát tốt chất lượng ngay từ vùng nuôi. Khi người nuôi, HTX và doanh nghiệp cùng tham gia trong một chuỗi liên kết, vùng nguyên liệu được quản lý chặt chẽ, sản phẩm có khả năng truy xuất và đáp ứng yêu cầu thị trường, ngao Thanh Hóa sẽ có thêm cơ hội nâng giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu”.

Bài và ảnh: Thanh Tâm