Bồ Đào Nha điều tra tính hợp pháp của việc cho Mỹ sử dụng căn cứ Lajes

Cơ quan công tố Bồ Đào Nha đã mở cuộc điều tra về tính hợp pháp của quyết định cho phép Mỹ sử dụng căn cứ không quân Lajes trên quần đảo Azores trong bối cảnh xung đột với Iran, động thái làm gia tăng tranh luận về trách nhiệm của Lisbon đối với các hoạt động quân sự của Washington.

Cơ quan công tố Bồ Đào Nha ngày 3/10 cho biết đã mở cuộc điều tra sau khi nhận được đơn khiếu nại của các thành viên đảng Khối Cánh tả (Left Bloc) thuộc phe đối lập. Đảng này cho rằng việc cho phép Mỹ sử dụng căn cứ Lajes để hỗ trợ hoạt động quân sự liên quan đến Iran có thể vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế.

Theo thỏa thuận quốc phòng lâu năm giữa Bồ Đào Nha và Mỹ, Washington có thể sử dụng căn cứ Lajes mà không cần sự chấp thuận trước của Lisbon trong thời bình. Tuy nhiên, khi xảy ra xung đột vũ trang, việc sử dụng căn cứ cho các hoạt động liên quan đến giao tranh cần có sự cho phép của phía Bồ Đào Nha. Chính điểm này đang trở thành trọng tâm của cuộc điều tra.

Khác với một số nước châu Âu, trong đó có Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha đã cho phép một số máy bay quân sự Mỹ quá cảnh qua Lajes trong thời gian xung đột với Iran. Quyết định này vấp phải sự phản đối của các đảng cánh tả và dẫn đến tranh luận tại Quốc hội về mức độ tham gia của Bồ Đào Nha vào các hoạt động quân sự của Mỹ.

Bộ trưởng Ngoại giao Bồ Đào Nha Paulo Rangel khẳng định Lisbon không tham gia xung đột với Iran và việc sử dụng căn cứ Lajes phù hợp với luật pháp quốc tế. Theo ông Rangel, Chính phủ Bồ Đào Nha chỉ cho phép các hoạt động sau khi nhận được bảo đảm từ phía Mỹ rằng các hoạt động này mang tính phòng thủ, cần thiết và tương xứng, đồng thời không nhằm vào các mục tiêu dân sự.

Trong một tuyên bố hồi tháng 4, ông Rangel cho biết việc sử dụng căn cứ chỉ được phép khi đáp ứng các điều kiện liên quan đến tính cần thiết, tương xứng và tránh nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự. Ông nhấn mạnh nếu các điều kiện này không được đáp ứng thì những hoạt động liên quan sẽ không được cho phép.

Theo Reuters, tính đến đầu tháng 4, Bồ Đào Nha đã cho phép 76 lượt máy bay quân sự Mỹ hạ cánh và 25 lượt bay qua căn cứ Lajes trong bối cảnh xung đột với Iran. Lisbon cho biết một số đề nghị sử dụng căn cứ đã bị từ chối.

Căn cứ Lajes nằm trên đảo Terceira thuộc quần đảo Azores của Bồ Đào Nha, có vị trí chiến lược giữa Đại Tây Dương và từ lâu được sử dụng làm điểm trung chuyển, hỗ trợ hậu cần cho lực lượng Mỹ, NATO và các nước đồng minh. Việc sử dụng căn cứ được điều chỉnh bởi thỏa thuận quốc phòng song phương ký năm 1951.

Vân Bình