Bất cập trong cấp GCNQSDĐ cho các trường hợp giao đất không đúng thẩm quyền

Sau vài thập kỷ mua đất do chính quyền cấp xã bán không đúng thẩm quyền, nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh vẫn đang phải loay hoay “hợp thức hóa” quyền sử dụng đất. Những trường hợp tồn đọng đất đai, chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) lần đầu đã trở thành “nút thắt” kéo dài, không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người dân mà còn tạo ra áp lực đối với công tác quản lý Nhà nước tại cơ sở.

Người dân đến nộp hồ sơ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hồ Vương.

Bước đầu “gỡ” những hồ sơ “treo” nhiều năm

Năm 2002, UBND xã Thiệu Vũ (nay là xã Thiệu Tiến) trình cấp trên xin giao đất xây dựng nhà ở cho người dân. Ngày 4/10/2002, Chủ tịch UBND huyện Thiệu Hóa (cũ) có văn bản chuẩn y việc giao đất xây dựng nhà ở cho 27 hộ dân xã Thiệu Vũ với diện tích 5.187m2. Trong danh sách 27 hộ dân mua đất, đã có 4 hộ được cơ quan chức năng cấp GCN lần đầu; còn 23 hộ đã nhiều lần đề nghị chính quyền địa phương làm thủ tục để cấp GCN nhưng kéo dài chưa thực hiện được. Đáng chú ý, trong vụ việc này, quá trình mua đất của các hộ dân có phiếu thu, có quyết định bàn giao đất; người dân đã xây dựng nhà ở trên thực tế hơn 24 năm nay. Tuy nhiên, đối chiếu với quy định của pháp luật, việc cấp GCN còn vướng mắc do phiếu thu tiền thời điểm năm 2002 không đúng mẫu quy định.

Sau khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, xác định giải quyết các hồ sơ đất đai tồn đọng là nhiệm vụ cần tập trung thực hiện, UBND xã Thiệu Tiến đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan rà soát hồ sơ, xác định nguồn gốc và quá trình sử dụng đất, thực hiện nghĩa vụ tài chính, đồng thời từng bước tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh. Đặc biệt, UBND xã đã phối hợp với cơ quan thuế trong việc rà soát, xác định nghĩa vụ tài chính đối với các trường hợp đủ điều kiện. Đến nay, trong tổng số 23 trường hợp tại thôn Lam Vỹ, đã có 9 trường hợp hoàn thành các điều kiện và đã được cấp GCN. UBND xã Thiệu Tiến đã tổ chức trao GCNQSDĐ cho các hộ gia đình. Đối với 14 trường hợp còn lại, UBND xã Thiệu Tiến tiếp tục hướng dẫn, vận động các hộ gia đình, cá nhân phối hợp bổ sung, hoàn thiện hồ sơ và thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định.

Thực tế, sau hơn 1 năm phân cấp công tác cấp GCNQSDĐ lần đầu về cho chính quyền cấp xã, nhiều địa phương đã nâng cao tính chủ động trong quản lý đất đai ở cơ sở, nhiều trường hợp đất đai tồn đọng từng bước được quan tâm, tháo gỡ.

Vẫn còn nhiều trường hợp cần giải quyết

Tuy nhiên, theo thống kê của Phòng Quản lý đất đai, Sở Nông nghiệp và Môi trường, tính đến tháng 9/2026, toàn tỉnh còn tới 19.813 trường hợp giao đất, cho thuê đất không đúng thẩm quyền chưa được cấp GCNQSDĐ, với tổng diện tích gần 1.477ha. Trong đó, đất sử dụng vào mục đích đất ở và đất cây lâu năm cùng thửa đất là 19.008 trường hợp (diện tích 1.131,22ha); đất phi nông nghiệp không phải là đất ở là 98 trường hợp (diện tích 2,46ha); đất nông nghiệp là 707 trường hợp (diện tích 343,22ha). Đa số các trường hợp còn tồn đọng đều là những “ca khó” giải quyết.

Tại xã Hợp Tiến, trong tổng số 1.846 thửa đất chưa được cấp GCN, có tới 1.176 thửa thuộc diện chưa được cấp lần đầu. Ông Phạm Hoài Nam, Phó trưởng Phòng Kinh tế UBND xã, cho biết: Đối với nhóm thửa đất chưa được cấp GCN lần đầu do UBND xã trước đây giao không đúng thẩm quyền, một số hộ gia đình, cá nhân không còn giữ phiếu thu tiền; trường hợp còn phiếu thu thì nội dung ghi trong phiếu lại không thể hiện rõ mục đích sử dụng đất, diện tích hoặc thời điểm giao đất; một số phiếu thu không có đầy đủ chữ ký, con dấu của cơ quan có thẩm quyền.

Trong khi đó, tại xã Hoằng Giang, hơn 400 trường hợp tồn đọng chưa được cấp GCN lần đầu vẫn đang “mắc kẹt” trong việc hoàn thiện hồ sơ. Bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Trưởng Phòng Kinh tế UBND xã, thẳng thắn nhìn nhận: Công tác cấp GCNQSDĐ lần đầu là nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi phải căn cứ vào nhiều hồ sơ, đối chiếu bản đồ qua các thời kỳ, xác định nguồn gốc đất. Đối với các trường hợp sử dụng đất được giao không đúng thẩm quyền từ ngày 15/10/1993 đến trước ngày 1/7/2004, các hộ đã nộp tiền vào ngân sách xã nhưng các chứng từ, phiếu nộp tiền lại bị thất lạc, hoặc có phiếu thu nhưng không đầy đủ nội dung, trong khi đó hồ sơ, sổ sách chứng minh ở cấp xã không còn.

Luật Đất đai năm 2013 và nghị định hướng dẫn thi hành quy định các trường hợp giao đất không đúng thẩm quyền, tại thời điểm cấp GCNQSDĐ có nhà ở hoặc không có nhà ở trên đất đều được xem xét cấp GCNQSDĐ. Tuy nhiên, theo Luật Đất đai năm 2024 thì các hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất được giao đất ở không đúng thẩm quyền, chưa xây dựng nhà ở trên đất thì không đủ điều kiện được cấp GCNQSDĐ. Sự thay đổi này đang gây khó khăn trong thực tiễn, nhất là đối với các địa phương có nhiều trường hợp tồn đọng từ trước. Đồng thời, cũng phát sinh sự thiếu công bằng giữa các hộ cùng nguồn gốc đất nhưng khác nhau về tình trạng xây dựng nhà ở. Sự thay đổi này còn gây khó khăn trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án.

Nhận diện rõ những vướng mắc này, nhiều ý kiến từ cơ sở đã đề xuất cần có sự điều chỉnh phù hợp trong chính sách pháp luật về đất đai. Phó trưởng Phòng Quản lý Đất đai, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Nguyễn Thanh Hùng, cho rằng: “Cần xem xét, sửa đổi quy định tại Điều 140 Luật Đất đai năm 2024 theo hướng: đối với các trường hợp được giao đất không đúng thẩm quyền trước ngày 1/7/2004, đất không có tranh chấp, phù hợp với quy hoạch nhưng tại thời điểm cấp GCNQSDĐ có nhà ở hoặc không có nhà ở thì đều được xem xét cấp GCNQSDĐ và phải thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định, để bảo đảm công bằng đối với các hộ dân, đồng thời tạo thuận lợi trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất”.

Bài và ảnh: Việt Hương