Tìm lại khúc tráng ca trên đất bạn Lào (Bài 1):

Xuyên rừng tìm đồng đội

Cuối thu, Hủa Phăn vẫn chưa qua mùa mưa. Thời tiết se lạnh. Mưa rả rích từ ngày này sang ngày khác. Sau vài hôm chờ đợi ở thị xã Sầm Nưa, khi mưa vừa tạnh, chúng tôi theo chân các cán bộ, chiến sĩ trong Đội quy tập, Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa lên đường về các bản làng để thực hiện công tác khảo sát, tìm kiếm thông tin của các liệt sĩ Việt Nam hy sinh trên đất bạn Lào.

Một trong những cung đường hành quân ban ngày của các cán bộ, chiến sĩ Đội quy tập.

Quãng đường từ Sầm Nưa về Hủa Mường chỉ dài khoảng 60km, nhưng cả đoàn phải mất nhiều giờ di chuyển. Đèo dốc quanh co, mặt đường rất xấu, chiếc xe dã chiến xóc nảy lên từng đợt theo những ổ voi, ổ gà.

Hai bên đường, bạt ngàn màu xanh thăm thẳm của núi đồi, cây cối. Trong những cánh rừng, ngọn núi của vùng đất Thượng Lào, có một khúc tráng ca đã lùi sâu vào năm tháng. Đó là khúc tráng ca về hàng nghìn chiến sĩ, chuyên gia tình nguyện Việt Nam đã vượt núi, băng rừng, chiến đấu và hy sinh trên đất bạn.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với những người ở lại, hành trình tìm kiếm đồng đội vẫn chưa kết thúc. Nhiều thập kỷ qua, Đảng, Nhà nước và Quân đội Việt Nam vẫn bền bỉ thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hy sinh tại Lào, đưa các anh trở về với đất mẹ. Và giờ đây, hơn 30 cán bộ, chiến sĩ của Đội quy tập tỉnh Thanh Hóa đang tiếp tục hành trình thiêng liêng ấy.

Xe vào đến bản Mường Pân, huyện Hủa Mường khi chiều đã muộn. Chúng tôi ở lại khu vực tập kết của Đội quy tập, một căn nhà gỗ đơn sơ, giản dị, vốn là nhà văn hóa của bản. Những ngày sau đó, nắng chớm lên, đội nhanh chóng triển khai các cuộc tìm kiếm thông tin, hành quân và quy tập hài cốt.

Nơi hy sinh của các liệt sĩ, chuyên gia tình nguyện Việt Nam hầu hết đều nằm sâu trong những cánh rừng, tại các bản làng xa xôi. Tham gia chuyến hành quân xuyên rừng, mới cảm nhận được sự gian lao, vất vả của các cán bộ, chiến sĩ trong Đội quy tập. Có những cung đường rừng kéo dài nhiều km, cả đội phải hành quân suốt nhiều giờ đồng hồ. Và cũng không thiếu những đoạn đường gập ghềnh, dốc đứng, anh em phải bám vào đá, kéo tay nhau để cùng vượt qua.

“Ruồi vàng, bọ chó, gió Lào được mệnh danh là 3 món “đặc sản” của rừng Lào. Thêm cả vắt nữa. Đi vào rừng, không thể tránh khỏi vắt. Đó là chưa kể, khi băng qua những con suối vào mùa mưa, anh em còn có nguy cơ gặp phải lũ ống, lũ quét. Điều kiện khó khăn như vậy, nên trước mỗi chuyến hành quân, chúng tôi phải chuẩn bị rất kỹ quân trang, quân phục, để đảm bảo sức khỏe trong quá trình tìm kiếm và quy tập”, Thiếu tá Lê Tuấn Quân chia sẻ.

Hành quân ban ngày đã vất vả, ban đêm còn vất vả hơn nhiều. Thời tiết chuyển lạnh rất nhanh. Gió nổi lên rào rào và những cơn mưa lất phất càng khiến bầu không khí trở nên thâm u. Trong ánh đèn pin nhập nhoạng, các cán bộ chiến sĩ phải tổ chức dọn dẹp, phát cây, phát cành, dựng lều, bạt để ngủ lại rừng. Khi tất cả đã xong, lửa được đốt lên, xoong nồi dã chiến cũng được bày biện. Bữa tối của các anh chỉ đơn giản là mấy phong lương khô cùng nồi mì tôm nóng.

Khi mùa mưa qua đi, hoạt động quy tập cũng bắt đầu được tiến hành khẩn trương. Theo phong tục địa phương, bà con người Lào chung tay với các cán bộ, chiến sĩ làm một mâm lễ cúng, với tâm nguyện thiết tha, mong đất trời linh thiêng phù trợ, để các anh hùng liệt sĩ sớm được trở về quê nhà. Lễ cúng hoàn tất, những nhát cuốc lần lượt bổ xuống, đem theo bao hy vọng, chờ mong sẽ sớm tìm thấy hài cốt của các liệt sĩ.

Kế hoạch tác chiến được bàn bạc tại nơi đóng quân ban đêm.

Trung tá Trịnh Văn Huân nhớ lại: “Trong 4 năm thực hiện nhiệm vụ quy tập tại Lào, kỷ niệm mà tôi nhớ nhất là lần đi quy tập, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở bản Phiềng Đồn. Suốt một tuần, chúng tôi đào mãi nhưng không tìm thấy hài cốt liệt sĩ. Đến hôm cuối, chúng tôi quyết định nếu hết ngày vẫn không có kết quả, thì sẽ chuyển địa bàn sang bản khác. Tôi vẫn nhớ, hôm đó trời rất nắng. Đào đến nhát cuốc cuối cùng, thì chúng tôi tìm thấy một mảnh tăng võng. Khi đào tiếp, hài cốt liệt sĩ lộ ra. Anh em vỡ òa xúc động”.

Mỗi khi tìm thấy một hài cốt liệt sĩ, đội quy tập lại cử hành nghi lễ, linh thiêng và trang trọng. Sau bao năm nằm lại lòng đất bạn, các anh cũng được trở về.

Trong suốt hành trình đền ơn đáp nghĩa của đất nước và Nhân dân, từ năm 1989 đến nay, Đội quy tập tỉnh Thanh Hóa đã tìm kiếm được 2.577 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 2.326 hài cốt liệt sĩ hy sinh tại Lào. Mỗi một hài cốt liệt sĩ được tìm thấy, được trở về với đất mẹ là thêm một lần, hành trình nghĩa nhân của dân tộc được nối dài.

Trong Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, mùa khô 2026-2027, Đội quy tập tỉnh Thanh Hóa phấn đấu thực hiện mục tiêu tìm kiếm 130 hài cốt liệt sĩ Việt Nam hy sinh tại Lào, cao hơn nhiều lần so với các năm trước.

“Mỗi khi có thông tin về các bác, dù là thông tin nhỏ nhất, chúng tôi cũng sẽ đi tìm. Mọi khó khăn chúng tôi đều không quản ngại, không có đường thì sẽ mở đường, không có cầu thì tìm cách qua sông. Chúng tôi làm bằng cái tâm, bằng tấm lòng biết ơn sâu sắc của hậu thế dành cho các anh hùng liệt sĩ, với mong muốn sớm đưa được các anh về với Tổ quốc” - Thượng tá Lê Hữu Tuấn, Đội trưởng Đội quy tập, Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa chia sẻ.

Những ngày này, trên mảnh đất Thượng Lào, hành trình thiêng liêng của các cán bộ, chiến sĩ Đội quy tập tỉnh Thanh Hóa vẫn đang tiếp diễn. Hành trình ấy không chỉ góp phần thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của Đảng, Nhà nước và Nhân dân dành cho các anh hùng liệt sĩ; mà còn làm sống dậy và ngân vang mãi khúc tráng ca về lòng quả cảm trong chiến đấu cùng tình đoàn kết keo son, thắm thiết trong dặm dài lịch sử, giữa hai đất nước, hai dân tộc Việt - Lào, như lời của đồng chí Bounnhang Volachith, Nguyên Tổng Bí thư, Chủ tịch nước CHDCND Lào: “Nhân dân các dân tộc Lào mãi mãi không bao giờ quên, trên từng mảnh đất thiêng liêng của đất nước Lào đều ghi dấu sự hy sinh mồ hôi, xương máu của các cán bộ, chiến sĩ quân tình nguyện Việt Nam, mồ hôi xương máu của họ đã hòa quyện với mồ hôi, xương máu của các cán bộ, chiến sĩ Lào".

Bài và ảnh: An Thư

(Còn nữa)