Thanh Phong chuyển đổi số gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc

Hiện nay, chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu tất yếu, động lực để các địa phương vươn lên, rút ngắn khoảng cách phát triển. Đối với xã Thanh Phong - đơn vị hành chính được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã Thanh Phong, Thanh Hòa, Thanh Lâm, với gần 94% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, việc xây dựng đời sống văn hóa không chỉ là nhiệm vụ bảo tồn, phát huy bản sắc, mà còn phải gắn kết chặt chẽ với chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng mà Đảng bộ xã đề ra trong nhiệm kỳ 2025-2030.

Lãnh đạo xã Thanh Phong khảo sát thực tế về việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc Thái ở thôn Tân Hùng.

Xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh, động lực phát triển bền vững, xã Thanh Phong hiện đang lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc Thái, Thổ, Mường... Tuy nhiên, qua thực tiễn cuộc sống và sự vận động phát triển, việc lưu giữ, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước không ít thách thức. Trước làn sóng hội nhập và ảnh hưởng của đời sống hiện đại, giới trẻ không còn mặn mà với những điệu hát, điệu khặp, nghề dệt thổ cẩm, những phong tục, nghi lễ truyền thống của cha ông. Nhiều giá trị văn hóa phi vật thể có nguy cơ bị mai một nếu không có giải pháp bảo tồn linh hoạt, sáng tạo.

Theo Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Thanh Phong Hoàng Quốc Hội: "Văn hóa ở Thanh Phong không chỉ là những điệu xòe, lời hát, mà còn là ứng xử, giao tiếp, đạo đức, lối sống và phong tục, tập quán của cộng đồng. Chính vì vậy, chúng tôi chọn hướng đi mới là gắn việc gìn giữ các giá trị truyền thống với chuyển đổi số, để văn hóa được lan tỏa bằng những hình thức gần gũi với giới trẻ”.

Từ chủ trương đó, cấp ủy, chính quyền và hệ thống chính trị của xã đã tập trung tuyên truyền, vận động người dân gìn giữ giá trị văn hóa bản địa bằng cách đưa các hoạt động văn hóa lên các nền tảng số như TikTok, Facebook, Zalo... Nhiều video ngắn về lễ hội mừng cơm mới, điệu xòe của người Thái hay phong tục dựng nhà sàn đã thu hút hàng chục nghìn lượt xem, tạo nên sức lan tỏa mới trong cộng đồng mạng. Qua đó, thế hệ trẻ không chỉ tiếp cận văn hóa dân tộc theo phong cách hiện đại, mà còn dần hình thành ý thức tự hào, ý thức kế thừa di sản.

Song song với tuyên truyền trên không gian mạng, xã Thanh Phong đang từng bước số hóa các thiết chế văn hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử về di sản, phong tục, lễ hội, kiến trúc truyền thống. Đây là hướng đi được đánh giá có tính đột phá, vừa phục vụ công tác quản lý, vừa tạo nền tảng để quảng bá hình ảnh địa phương. Việc số hóa các giá trị văn hóa phi vật thể như trang phục truyền thống, tiếng nói, nhạc cụ dân tộc, nghề dệt thủ công... đang được phòng văn hóa - xã hội phối hợp với đoàn thanh niên và các trường học triển khai bằng những cách làm cụ thể, phù hợp với điều kiện miền núi.

"Chuyển đổi số là công cụ để bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc một cách bền vững. Khi văn hóa được đưa lên nền tảng số, được lan tỏa tới cộng đồng, thì giá trị truyền thống không còn bị bó hẹp trong phạm vi làng bản, mà trở thành niềm tự hào chung của Thanh Phong. Theo định hướng của Đảng ủy xã, Phòng Văn hóa - Xã hội đang nghiên cứu tích hợp dữ liệu về di tích, lễ hội của xã lên nền tảng số. Đây sẽ là kho dữ liệu mở phục vụ việc giảng dạy văn hóa dân tộc trong trường học, đồng thời là kênh quảng bá du lịch cộng đồng trong tương lai", ông Hội cho biết thêm.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy quá trình triển khai vẫn còn nhiều khó khăn bởi lẽ hạ tầng công nghệ thông tin ở khu vực vùng cao còn hạn chế, trình độ sử dụng thiết bị số của người dân chưa đồng đều. Một bộ phận cán bộ, công chức cơ sở chưa thành thạo trong sử dụng phần mềm quản lý, nên việc cập nhật dữ liệu còn chậm.

Nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn đó, UBND xã Thanh Phong đang triển khai mở các lớp “bình dân học vụ số” cho người dân, trong đó mỗi cán bộ, đảng viên, hội viên, đoàn viên là một hạt nhân chuyển đổi số để hướng dẫn, hỗ trợ người dân tiếp cận tra cứu thông tin, tham gia vào mạng xã hội, để trong tương lai không xa, văn hóa của đồng bào ở Thanh Phong được bảo tồn trên không gian số, kết nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa văn hóa và công nghệ, giữa quá khứ và tương lai.

Bài và ảnh: Minh Hiếu