An cư cho đồng bào miền núi trước nguy cơ lũ quét, sạt lở đất

Nhiều năm qua, Thanh Hóa đã chủ động nhận diện các khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở, chuẩn bị quỹ đất, bố trí nguồn lực và từng bước đưa người dân đến nơi ở an toàn, thay vì chờ thiên tai xảy ra rồi mới di dời, tái định cư.

Giai đoạn 2021-2025, thực hiện Đề án sắp xếp, ổn định dân cư tại các khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất, Thanh Hóa xác định 2.225 hộ cần được bố trí, sắp xếp lại nơi ở.

Đến cuối năm 2025, đã có 574 hộ di chuyển đến nơi ở mới gồm tái định cư xen ghép, liền kề và 271 hộ tái định cư tập trung. Những con số này cho thấy tỉnh đã từng bước chuyển từ nhận diện nguy cơ, xây dựng phương án, sang đưa người dân ra khỏi khu vực không an toàn.

Tiếp nối các giai đoạn trước, giai đoạn 2026-2030 tỉnh dành khoảng 1.159 tỉ đồng thực hiện đề án sắp xếp, ổn định dân cư với mục tiêu không chỉ đưa người dân ra khỏi vùng nguy hiểm mà còn giúp họ an cư, tạo sinh kế và ổn định cuộc sống lâu dài.

Không chờ núi lở, lũ quét mới an cư

Tháng 1/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt Đề án “Sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất tại các xã khu vực miền núi của tỉnh giai đoạn 2026-2030”, tổng kinh phí khoảng 1.159 tỉ đồng.

Trong 5 năm, dự kiến sắp xếp, ổn định 2.758 hộ tại 47 xã miền núi biên giới. Trong đó, 493 hộ được ổn định tại chỗ; 269 hộ tái định cư xen ghép; 1.996 hộ được bố trí tại 64 khu tái định cư tập trung.

Khu vực miền núi Thanh Hóa gồm 74 xã, độ cao trung bình 600-700m, độ dốc trên 25%, địa hình phức tạp, chia cắt, thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ quét, sạt lở đất, mưa đá, rét hại, dông lốc và bão.

Đáng chú ý, 1.300 hộ tại 37 khu tái định cư tập trung được chuyển tiếp từ giai đoạn 2021-2025, trong khi 696 hộ tại 27 khu là nhu cầu phát sinh mới. Điều này cho thấy bài toán an cư ở miền núi không chỉ là xử lý những điểm nguy hiểm mới mà còn phải tiếp tục hoàn thiện những khu tái định cư chưa được giải quyết dứt điểm.

Theo đề án, giai đoạn 2016-2024, thiên tai tại các xã miền núi biên giới làm 87 người chết, 24 người mất tích, thiệt hại khoảng 12.190 tỉ đồng. Riêng năm 2025, toàn tỉnh xảy ra 39 trận, đợt thiên tai, làm 15 người chết, 1 người mất tích, hơn 3.400 nhà dân bị hư hỏng, tổng thiệt hại khoảng 4.090 tỉ đồng.

Những con số này cho thấy yêu cầu chuyển từ ứng phó, khắc phục sang chủ động phòng ngừa, nhận diện nguy cơ từ trước và bố trí dân cư an toàn.

Sau nhiều năm sống trong nỗi lo sạt lở, người dân khu Tung, bản Xa Lao, xã Trung Lý vẫn mong chờ một nơi ở mới an toàn. Ông Hào A Pùa cho biết, bà con rất phấn khởi khi nghe tin tỉnh quyết định đầu tư 37,8 tỉ đồng xây dựng khu tái định cư. Với người dân nơi đây, tái định cư không chỉ là một công trình mà còn là hy vọng thoát khỏi nỗi lo lũ quét, sạt lở đất.

Niềm vui của ông Hào A Pùa khi biết tin tỉnh sắp xây dựng khu tái định cư cho đồng bào người Mông ở khu Tung, bản Xa Lao.

Đưa dân đến nơi an toàn, tạo sinh kế lâu dài

Trong tổng nguồn lực khoảng 1.159 tỉ đồng, hơn 1.025 tỉ đồng được dành đầu tư hạ tầng các khu tái định cư tập trung, khoảng 127,7 tỉ đồng hỗ trợ trực tiếp người dân.

Đề án nhấn mạnh, không dừng ở việc đưa người dân ra khỏi vùng nguy hiểm. Nơi ở mới phải có điện, đường, nước sinh hoạt, trường học, nhà văn hóa và các công trình thiết yếu; đồng thời tính đến đất sản xuất, sinh kế để người dân có thể phát triển kinh tế, ổn định lâu dài.

Cũng theo đề án, tùy điều kiện thực tế từng địa bàn, khu vực, tỉnh lựa chọn 3 hình thức sắp xếp dân cư: nơi còn bảo đảm an toàn thì ổn định tại chỗ; nơi phù hợp thì tái định cư xen ghép; những khu vực nguy cơ cao sạt lở, lũ quét thì bố trí tái định cư tập trung.

Bí thư Đảng ủy xã Quang Chiểu Triệu Minh Xiết cho rằng, việc đánh giá từng khu vực phải gắn với địa hình, hạ tầng, văn hóa và sinh kế của người dân. An cư phải đi cùng sinh kế để người dân ổn định cuộc sống, thoát nghèo bền vững.

Cùng với tái định cư tập trung ở bản Pù Đứa và Suối Tút, địa phương lên phương án sinh kế lâu dài cho người dân từ mở rộng sản xuất, chăn nuôi, đi xuất khẩu lao động. Mục tiêu là tạo thêm việc làm, nguồn thu nhập, giúp người dân ổn định cuộc sống, thoát nghèo và từng bước vươn lên làm giàu sau an cư.

Khu tái định cư bản Xim được đầu tư đồng bộ hạ tầng, giúp người dân an cư ổn định sinh kế lâu dài.

Theo ông Xiết, thước đo thực chất của một khu tái định cư trước thiên tai không chỉ là hoàn thành cơ sở hạ tầng mà quan trọng hơn là giúp người dân ổn định cuộc sống. Khi người dân được sống an toàn, có điều kiện sản xuất và phát triển kinh tế, chính sách mới thực sự đi vào cuộc sống.

Lấy an cư của người dân làm thước đo

Còn Bí thư Đảng ủy xã Đồng Lương Hoàng Văn Thanh cho rằng, yêu cầu đặt ra là phải chủ động phòng ngừa, không chờ thiên tai gây hậu quả rồi mới di dời. Từ thực tế sạt lở tại khu đồi Na Lo, Na Niêng mới đây cho thấy cần đánh giá sớm nguy cơ, lấy an toàn tính mạng và ổn định cuộc sống của người dân làm trọng tâm.

Về lâu dài, địa phương xác định phải đánh giá đầy đủ mức độ, phạm vi nguy cơ để chủ động xây dựng phương án di dời, tái định cư và ổn định sinh kế cho người dân, không để việc ứng phó chỉ dừng ở xử lý tình huống trước mắt.

“Di dời dân khỏi vùng nguy hiểm, bố trí nơi ở mới an toàn và bảo đảm điều kiện sống, sản xuất phải được xem là giải pháp phòng ngừa chủ động, thay vì chỉ là nhiệm vụ khắc phục sau thiên tai”, ông Thanh nhấn mạnh.

Cũng về vấn đề này, Bí thư Đảng ủy xã Trung Lý Hà Văn Ca cho rằng, những năm qua tỉnh luôn chủ động xác định những khu vực có nguy cơ, xây dựng phương án sắp xếp, ổn định dân cư và bố trí nguồn lực xây dựng các khu tái định từ sớm thay vì để thiên tai xảy ra mới đề xuất xây dựng.

Khu tái định cư Nà Ón, Trung Lý nhìn từ trên cao.

Theo ông Ca, thực tế tại Trung Lý cho thấy chủ trương này đã được triển khai nhiều năm trước, cụ thể hóa bằng khu tái định cư cho người dân bản Nà Ón và đang tiếp tục triển khai 2 khu tái định cư còn lại là Xa Lao, Ma Hác. Từ việc xác định khu vực nguy hiểm, bố trí địa điểm, đầu tư hạ tầng thiết yếu, từng bước đưa người dân ra khỏi vùng có nguy cơ thiên tai, tạo nền tảng để an cư và ổn định sinh kế lâu dài.

“Hiệu quả của chủ trương, chính sách không chỉ nằm ở việc ban hành mà được cụ thể hóa bằng những việc làm sát thực tế, sát dân và triển khai kịp thời để người dân được thụ hưởng. Từ đó, hiệu quả chính sách được đo bằng những thay đổi cụ thể trong cuộc sống của người dân. Thước đo cuối cùng là cuộc sống của người dân an toàn hơn, ấm no và hạnh phúc hơn thay vì nỗi lo lũ quét, sạt lở đất”, ông Ca nhấn mạnh.

Đặng Trung