Những mái trường thắp sáng miền biên viễn (Bài 1): Ươm những “mùa xanh” biên giới
Vượt qua địa hình và thời tiết khắc nghiệt miền biên viễn, 6 ngôi trường nội trú liên cấp vùng biên giới xứ Thanh đã hoàn thành, đi vào hoạt động, mở ra cơ hội học tập tốt hơn cho con em đồng bào các dân tộc nơi đây. Song, hành trình dựng xây 10 ngôi trường còn lại ở nơi phên dậu này sẽ còn chồng chất khó khăn. Bằng quyết tâm chính trị, sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, các địa phương, tinh thần chủ động của chủ đầu tư, nhà thầu và Nhân dân địa phương, tất cả đang phấn đấu đưa các công trình vào sử dụng từ năm học 2027-2028.

Toàn cảnh Trường Phổ thông nội trú TH&THCS Tam Lư.
6 ngôi trường nội trú liên cấp đi vào hoạt động không chỉ làm thay đổi điều kiện dạy và học, cơ cấu lại mạng lưới trường lớp, mà còn gieo thêm niềm hy vọng lớn lao về tương lai tươi sáng hơn cho những bản làng còn nhiều gian khó.
Điểm tựa mở tương lai
Năm học 2026-2027 với Hà Thành Tùng, cậu bé người dân tộc Thái ở lớp 4C, Trường Phổ thông nội trú TH&THCS Sơn Thủy là một sự khác biệt thực sự. Không còn những buổi đến lớp ở điểm trường lẻ nằm chênh vênh trên con dốc, với dãy bàn dọc ngang hướng về hai chiếc bảng gỗ. Tùng đã được học tập, ăn ở trong một ngôi trường khang trang, mà trước đây em chỉ từng nhìn thấy qua màn hình.

Toàn cảnh Trường Phổ thông nội trú TH&THCS Sơn Thủy.
Năm học trước, Tùng học ở điểm lẻ bản Khà (nay sáp nhập thành bản Xuân Thành), Trường TH Sơn Thủy cũ, cách trung tâm xã chừng 30 cây số. Ở điểm trường này, năm nhiều nhất chỉ có 7 học sinh, tổ chức thành lớp ghép 3 trình độ, từ lớp 1 đến lớp 3, nhưng vẫn phải duy trì. Bởi bản cách quá xa các điểm lẻ và trung tâm xã, chỉ học sinh lớp 4, lớp 5 mới có thể tự đạp xe đến trường.
Còn năm ngoái, lớp của Tùng chỉ có 3 học sinh, nhưng 2 trình độ. Tùng lớp 3, học cùng 2 em lớp 1. Ba học sinh, nhưng phòng học phải bố trí 2 cái bảng gỗ.

Hà Thành Tùng trong giờ học bài ở Trường Phổ thông nội trú TH&THCS Sơn Thủy.
Mỗi chiếc bảng gỗ gánh một trình độ. Thầy Hà Văn Sự, đứng giữa hai chiếc bảng ấy, chia đôi thời gian, chia đôi bài giảng, nhưng nhân đôi áp lực. Còn Tùng, trong một giờ học, phải nhân đôi sự tập trung chú ý, tiếp thu, nhưng chia đôi mức độ hiểu bài.
Có trường nội trú liên cấp, điểm trường bản Khà đã “hoàn thành sứ mệnh lịch sử” của mình cùng 2 điểm lẻ tiểu học khác. Toàn bộ học sinh từ lớp 4 đến lớp 9 trên địa bàn được về trung tâm xã học tập nội trú. Xã biên giới Sơn Thủy chỉ còn 1 điểm lẻ, dành cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 3 ở các bản cách trung tâm hơn 20 cây số.
Năm học này, phòng học của Tùng có bảng từ, có tivi màn hình lớn. Trong giờ học, cả lớp được cô giáo trình chiếu thêm hình ảnh minh họa lên màn hình, giúp dễ hiểu bài, dễ nhớ và kích thích tư duy. Chiều xuống, Tùng cùng các bạn được vui chơi trong các trò chơi, môn thể thao truyền thống của đồng bào Thái ngay trong khuôn viên nhà trường.
Điều em vui mừng nhất không chỉ được nhà nước hỗ trợ nuôi ăn nội trú 1,170 triệu đồng và 15kg gạo mỗi tháng, cùng với tiền trang phục, đồ dùng học tập mỗi năm học hơn 4 triệu đồng, mà quan trọng hơn, em còn có cơ hội được giáo dục toàn diện, từ học tập kiến thức, thực hành kỹ năng, phát triển năng lực, năng khiếu, tư duy... qua những buổi sinh hoạt câu lạc bộ trong trường.
Nếu không tham gia những hoạt động này, buổi tối ở khu nội trú, em được giáo viên hướng dẫn, bồi dưỡng thêm kiến thức.

Infogarapich Chính sách hỗ trợ học sinh các trường nội trú liên cấp. (có sử dụng AI)
Hà Thành Tùng chia sẻ: “Những ngày đầu ở nội trú học tập, em nhớ nhà rồi khóc. Được thầy cô giáo chia sẻ, động viên, nên em đã dần quen với cuộc sống ở trường và đã tự lập được. Mỗi ngày trôi qua, em càng thêm yêu mái trường, yêu thầy cô giáo và biết ơn Đảng và Nhà nước đã quan tâm xây trường mới”.

Quang cảnh Trường Phổ thông nội trú TH&THCS Yên Khương.
6 ngôi trường nội trú liên cấp được Nhà nước đầu tư xây dựng khang trang, với trang thiết bị đồng bộ, hiện đại, đang mở ra cơ hội tiếp cận chất lượng giáo dục cao cho những đứa trẻ vùng biên giới. Từ Bát Mọt xa xôi, đến Yên Khương hẻo lánh, hay xa nữa là Tam Lư, Tam Thanh, Sơn Thủy, Na Mèo, những ngôi trường nội trú đã kéo gần lại khoảng cách tri thức, đường đến tương lai cho những đứa trẻ bản nghèo, để không một học sinh nào bị bỏ lại phía sau đói nghèo và mỗi mùa mưa lũ. Ở đó còn có cả những thầy cô giáo miền xuôi lên “cắm bản” cả chục năm trời đã vơi đi nỗi nhọc nhằn, gian khó trong hành trình gieo chữ.

Một giờ học ở Trường Phổ thông nội trú TH&THCS Tam Lư.
6 trường nội trú liên cấp đã hoàn thành ở các xã: Bát Mọt, Yên Khương, Tam Lư, Tam Thanh, Sơn Thủy, Na Mèo có tổng quy mô 161 lớp với 4.219 học sinh. Trong đó có 2.200 học sinh nội trú và 2.019 học sinh bán trú. |
Mới hơn một năm trước, thầy giáo Trịnh Đình Dương (SN 1973), quê ở xã Hoằng Châu còn phải ở trong dãy nhà cấp 4 tuềnh toàng cạnh sân thể dục của Trường TH Sơn Thủy cũ. Căn phòng rộng chưa đầy 10m2, nhưng phải chứa từ bàn soạn giáo án, giường ngủ cho tới chiếc tủ vải đựng quần áo... Tất cả đều mang dáng vẻ tạm bợ của một nơi chỉ đủ để người giáo viên ngả lưng sau những giờ lên lớp.
Giờ đây, mọi thứ đã khác. Thầy Dương và những giáo viên từng bám bản, cắm điểm trường năm nào đã có nơi ăn ở khang trang ngay trong khuôn viên trường mới. Điều kiện sinh hoạt được cải thiện không chỉ giúp những người thầy vơi bớt nhọc nhằn, mà còn tạo thêm điều kiện để họ dành nhiều thời gian hơn cho học trò, nhất là những em nhỏ lần đầu xa gia đình, bước vào cuộc sống nội trú.
Thầy Dương cho biết: “Bản thân rất vui mừng, không chỉ giáo viên đỡ vất vả, ngôi trường nội trú liên cấp học được Nhà nước đầu tư xây dựng đã mở ra cơ hội lớn cho trẻ em vùng biên giới. Tôi tin, tương lai của vùng biên rồi sẽ khác, khi mà chính các cháu học sinh hôm nay trưởng thành, trở thành nguồn nhân lực có chất lượng cao, quay về phục vụ sự nghiệp xây dựng và phát triển quê hương, bản làng thêm ấm no, giàu đẹp”.

Toàn cảnh Trường Phổ thông nội trú TH&THCS Na Mèo.
Sau hành trình xây trường là hành trình “xây người”
Để có được những ngôi trường hôm nay là cả một hành trình khẩn trương và đầy nỗ lực. Sau Thông báo số 81-TB/TW ngày 18/7/2025 của Bộ Chính trị, 6 trường nội trú liên cấp trên địa bàn tỉnh được khởi công, xây dựng. Từ những vùng đất còn nhiều gian khó, những công trường ngày đêm sáng đèn, những chuyến xe chở nguyên, vật liệu vượt đèo, vượt suối, đến sự chung sức của chính quyền và Nhân dân địa phương... tất cả đã góp phần đưa các công trình về đích, kịp đón học sinh trong năm học 2026-2027.

Trường nội trú liên cấp đang tạo cơ hội học tập tốt hơn cho học sinh các xã biên giới.
Với thầy và trò ở 6 xã biên giới có trường mới, ngày khai giảng năm học 2026-2027 có lẽ là một ngày hội đặc biệt. Tiếng trống trường vang lên giữa núi rừng không chỉ báo hiệu một năm học mới bắt đầu, mà còn đánh dấu sự khởi đầu của một hành trình mới. Hành trình từ xây dựng những ngôi trường khang trang đến vun đắp những thế hệ học sinh có tri thức, kỹ năng, và có khát vọng vươn lên, góp sức xây dựng quê hương.
Hơn 2 tháng kể từ khi năm học mới bắt đầu, hoạt động dạy, học, nội trú, bán trú, dinh dưỡng, y tế... ở Trường Phổ thông nội trú TH&THCS Na Mèo đã đi vào nền nếp.
Ngoài tập trung đổi mới phương pháp dạy và học, phấn đấu tạo chuyển biến mạnh mẽ, rõ nét về chất lượng giáo dục ngay trong năm học này, ban giám hiệu nhà trường đang tổ chức thực hiện đồng bộ các giải pháp xây dựng trường học an toàn, thân thiện, là ngôi nhà thứ 2 của mỗi học sinh
Sự thân thiện theo thầy Dương có ở việc bố trí, sắp xếp học sinh nội trú theo giới tính và khu vực dân cư, phù hợp với phong tục, tập quán, tạo sự gần gũi và để học sinh có thể giúp đỡ nhau từ cách thức sinh hoạt hàng ngày cho đến học tập.
Là đầu giờ mỗi buổi sáng, giáo viên đi từng phòng để gọi học sinh thức dậy, hướng dẫn các em gấp chăn màn, quần áo.
Là những giáo viên chủ nhiệm trắng đêm khi có học sinh sốt cao, phải điều trị tại trạm y tế...

Một giờ học ở Trường Phổ thông nội trú TH&THCS Na Mèo.
Ngôi nhà ấy còn có tổ tư vấn tâm lý học đường để kịp thời giúp đỡ, động viên học sinh khi gặp vấn đề tâm lý hay chuyện gia đình. Là những câu lạc bộ sáng tạo khoa học - kỹ thuật, toán học, mỹ thuật... để khơi dậy niềm đam mê, hứng khởi cho học sinh sau mỗi giờ học lý thuyết.
Năm học trước, cũng bằng cách làm này, Trường Phổ thông Bán trú THCS Na Mèo đã có nhiều học sinh giành giải cao trong các kỳ thi cấp tỉnh, cấp huyện cũ. Riêng trong Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2026-2027, nhà trường có 5 học sinh đậu vào Trường THPT Dân tộc nội trú Ngọc Lặc, trong đó có 4 em đến từ bản đồng bào Mông Ché Lầu.

Học sinh ở Trường Phổ thông nội trú TH&THCS Na Mèo được học tập theo Chương trình Giáo dục phổ thông mới.
Từ kết quả ấy để nhận ra, khi có điều kiện, trẻ em vùng biên hoàn toàn có thể tiến rất xa. Điều quan trọng là phải mở được cánh cửa cơ hội cho các em.
Ở những ngôi trường mới nơi biên viễn, những đứa trẻ từng quen ở trọ, học lớp ghép tìm chữ qua những con đường đến trường quanh co dốc núi, nay đang bắt đầu một hành trình khác. Những trang sách được mở ra, ước mơ, khát vọng cũng theo đó mà lớn dần.

Một giờ học trên máy tính ở Trường Phổ thông nội trú TH&THCS Tam Lư.
Hành trình xây dựng trường nội trú liên cấp nơi biên giới vẫn đang tiếp tục với không ít thách thức, khó khăn. Nhưng từ những ngôi trường đã hoàn thành, niềm tin về một tương lai tốt đẹp hơn cho sự học vùng biên đang được thắp lên...
Còn nữa...
Đỗ Đức





Bình luận
Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu