Đền thiêng lưu giữ 4 đạo sắc phong triều Nguyễn

Giữa vùng cửa rừng xã Mậu Lâm, đền thờ Bạch Y Công chúa lặng lẽ nép mình dưới tán vầu xanh mát. Ngôi đền không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh của cư dân bao đời, mà còn lưu giữ 4 đạo sắc phong triều Nguyễn quý giá.

Đền thờ Bạch Y Công chúa nằm trong khuôn viên xanh mát.

Ngôi đền với kiến trúc nổi bật giữa rừng vầu, trúc như một nét chấm trầm mặc trong bức tranh núi non thanh bình. Đền thờ Bạch Y Công chúa xưa thuộc xã Hạ Bồng, châu Như Xuân, nay là làng Phú Sơn, xã Mậu Lâm. Ngoài ra, đền còn một tên gọi khác nữa là đền Hạ Bồng, gắn với tên vùng đất vốn được người Mường khai phá từ thế kỷ thứ XIX.

Theo lời các bậc cao niên trong làng, thuở trước vùng đất còn là rừng rậm bạt ngàn. Cư dân đi rừng, làm nương thường dừng chân ở đền để nghỉ mát. Trải qua nhiều biến động của thời gian, ngôi đền cũ dần hư hại. Dấu tích còn lại chỉ là nền móng cùng những đạo sắc phong của các triều đại phong kiến. Chính nguồn dữ liệu ấy trở thành minh chứng cho sự tồn tại lâu đời của ngôi đền trong đời sống cư dân nơi đây.

Bà Quách Thị Chúc, thủ từ có công phục dựng và gắn bó với ngôi đền nhiều năm, nhẹ tay mở chiếc hòm gỗ cũ. Bên trong là 4 đạo sắc phong cổ được cuộn tròn đặt trong một ống tre sẫm màu. Bà Chúc bảo, rất ít khi mở ra vì sợ bị hư hại. Nhẹ nhàng đặt lên chiếu, bà Chúc chỉ dẫn từng sắc phong. Theo lời bà kể, 4 đạo sắc phong hiện còn lưu giữ tại đền có niên đại từ thời vua Thành Thái đến vua Khải Định, là tư liệu quý khẳng định lịch sử tồn tại lâu đời của di tích. Đây là những thứ quý giá nhất mà người dân trong làng luôn gìn giữ.

Nội dung của các sắc phong là lời căn dặn của các vị vua triều Nguyễn đối với Nhân dân địa phương trong việc lập đền thờ, ca ngợi công lao giúp nước, phù trợ Nhân dân của Bạch Y Công chúa. Ngoài ra, tại đền còn có nhiều hiện vật quý được lưu giữ, bảo tồn, như: bát hương sứ, bát hương đá, kiếm gỗ, chuông đồng, long ngai.

Trước đây khu đền chỉ còn nền cũ và vài dấu tích rêu phong. Nhiều năm qua, người dân trong vùng đã chung tay góp công, góp của để từng bước khôi phục lại. Hằng năm, lễ khai hội truyền thống đền thờ Bạch Y Công chúa được tổ chức với nhiều hoạt động đặc sắc như: Lễ rước linh vị, các bản hội dâng lễ, dâng hương tưởng nhớ công lao của Bạch Y Công chúa; giao lưu, biểu diễn văn nghệ... Đây cũng là dịp để Nhân dân và du khách thể hiện lòng thành kính đối với Bạch Y Công chúa, tham quan, vãn cảnh tại di tích; đồng thời cầu mong năm mới mưa thuận, gió hòa, đời sống ấm no, hạnh phúc.

Năm 2010, đền thờ Bạch Y Công chúa được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Ngôi đền hiện nay được phục dựng lại trên nền hậu cung cũ, kiến trúc theo kiểu chữ Đinh truyền thống, gồm: tiền đường và hậu cung. Mái lợp ngói mũi hài, trên đỉnh nóc đắp hình rồng chầu mặt nguyệt, chi tiết quen thuộc trong nhiều công trình tâm linh cổ.

Rời gian chính, chúng tôi bước ra khoảng sân trước đền. Từ đây nhìn ra, cả một vùng rừng vầu, trúc xanh mát trải dài. Những thân vầu cao vút, thẳng tắp đan vào nhau thành tán rợp bóng, không gian quanh đền lúc nào cũng dịu mát. Chính vẻ hoang sơ ấy tạo nên nét riêng cho ngôi đền giữa đại ngàn.

Những năm gần đây, chính quyền địa phương đã có những bước chuẩn bị ban đầu. Đường làng, ngõ xóm được chỉnh trang gọn gàng hơn. Người dân cũng vận động xã hội hóa để tu sửa một số hạng mục trong khuôn viên đền. Ông Trịnh Minh Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã Mậu Lâm, cho biết: "Địa phương đang khảo sát, định hướng quy hoạch phát triển văn hóa - du lịch trong thời gian tới. Đền thờ Bạch Y Công chúa sẽ được nghiên cứu quy hoạch theo hướng bảo tồn không gian tín ngưỡng gắn với cảnh quan rừng tự nhiên. Việc đầu tư hạ tầng sẽ được thực hiện từng bước, vừa gìn giữ giá trị lịch sử, văn hóa của di tích, vừa tạo điều kiện để nơi đây trở thành điểm đến trong hành trình du lịch tâm linh của khu vực".

Cũng theo ông Lâm, một hướng kết nối du lịch tiềm năng đang được đặt ra là liên kết đền Bạch Y Công chúa với khu du lịch tâm linh Am Tiên. Nếu tuyến tham quan này được hình thành, du khách có thể thực hiện hành trình khám phá từ Am Tiên - nơi gắn với cuộc khởi nghĩa Bà Triệu đến đền Bạch Y Công chúa nằm lặng lẽ giữa rừng già. Một hành trình vừa mang màu sắc lịch sử, vừa đậm nét văn hóa tín ngưỡng.

Dĩ nhiên, để biến tiềm năng ấy thành hiện thực vẫn cần thêm nhiều bước đi, trước hết là hoàn thiện hạ tầng giao thông và các điều kiện phục vụ du khách. Với những giá trị sẵn có, từ hệ thống sắc phong cổ, không gian thờ tự truyền thống đến cảnh quan rừng vầu, trúc xanh mát, đền Bạch Y Công chúa sẽ sớm trở thành điểm đến du lịch gắn với văn hóa, lịch sử.

Bài và ảnh: Đình Giang