1001 việc không tên của thầy giáo nơi vùng cao
Ở bản Ón, xã Tam Chung, để một đứa trẻ ngồi học được trọn buổi, có những việc người thầy phải lo từ ngoài cửa lớp. Bữa cơm trưa, tấm áo mặc, việc chăm sóc khi cha mẹ đi xa... đều có thể trở thành nỗi bận lòng. Thầy Vi Văn Chuân cùng các đồng nghiệp cắm bản đã đi qua nhiều mùa học như thế, vừa dạy chữ, vừa chăm chút những điều còn thiếu trong đời sống học trò.

Thầy Vi Văn Chuân dạy học trong căn nhà gỗ mượn của người dân khi điểm trường Ón, xã Tam Chung đang được xây dựng.
Dạy chữ, chăm trò
Khoảng hai năm trước, trong một lần đến Ón, tôi gặp thầy Vi Văn Chuân khi điểm trường tiểu học còn đang xây dựng. Các lớp học mượn nhà dân. Tiếng đọc bài vang lên từ những căn nhà gỗ bên sườn núi. Các thầy cũng thuê một căn gần đó để ở, chỗ ngủ quây thêm bạt chắn gió. Quãng đường chừng 20 cây số từ trung tâm xã vào bản hồi ấy khiến chúng tôi mất gần hai giờ đi xe máy. Đường đang thi công, đất đá ngổn ngang. Qua được con đường ấy, mới hiểu chuyện cuối tuần về thăm nhà của các thầy còn phải trông trời, trông mưa.
Giữa những khó khăn về đi lại, ăn ở, điều thầy Chuân nhắc nhiều hôm ấy vẫn là làm sao để học sinh theo được bài. Buổi sáng học chính khóa, buổi chiều củng cố kiến thức, hỗ trợ thêm tiếng Việt. Trẻ sử dụng tiếng Mông trong gia đình, tiếp nhận chương trình học bằng tiếng Việt, cần được hướng dẫn và thực hành kiên trì. “Học trò ở Ón thiệt thòi hơn các bạn ở trung tâm xã bởi điều kiện sinh hoạt, địa hình, cơ sở vật chất trường lớp còn thiếu thốn”, thầy Chuân chia sẻ.
Nay, học sinh đã có phòng học kiên cố, sạch sẽ, nền lát gạch, cửa sổ rộng đón ánh sáng. Bàn ghế kê ngay ngắn, thầy Chuân đến từng chỗ ngồi hướng dẫn học trò. Chỗ học bớt thiếu thốn, nhưng công việc chăm sóc trẻ vẫn nối dài ngoài giờ đứng lớp. Bên quyển sách đang mở, một bàn tay nhỏ đặt trên mặt bàn. Người thầy giữ từng ngón, cẩn thận đưa chiếc bấm móng tay. Ngoài hiên, chiếc ghế được kéo ra làm chỗ cắt tóc. Bên vòi nước, thầy cúi xuống gội đầu cho trẻ. Những chiếc kéo, chậu nước, khăn... cũng thành vật dụng quen thuộc trong đời sống giáo viên cắm bản.

Ngoài dạy chữ, các thầy tại điểm trường Ón còn giúp học sinh cắt tóc, giữ vệ sinh cá nhân.
Những việc ấy xuất phát từ thực tế nhiều học sinh ở Ón còn thiếu sự chăm sóc thường xuyên. Sinh kế của gia đình gắn với nương rẫy; có cha mẹ đi làm xa, gửi con cho ông bà, họ hàng. Có nhà nhận chăm trẻ của hai, ba gia đình, việc ăn uống khó bảo đảm. Người lớn vừa làm lụng, vừa trông nom nhiều đứa trẻ, không phải lúc nào cũng sát sao chuyện học, chuyện vệ sinh của từng em.
Trăn trở về những học trò ấy, thầy Chuân phải biết cả chuyện nhà: trẻ đang sống với ai, người nào có thể cùng nhà trường nhắc nhở, hỗ trợ. Những điều ấy càng cần được tìm hiểu khi một em bỗng vắng lớp. Có khi, để gặp người thân của học sinh, giáo viên phải đi lại nhiều lần. Ban ngày cha mẹ đi nương, đến nhà không gặp, các thầy lại thu xếp trở lại. Mỗi trường hợp nghỉ học có nguyên nhân riêng: đường xa, đau ốm hay gia đình gặp biến cố. Hiểu rõ hoàn cảnh, nhà trường mới có thể cùng người thân tìm cách giúp trẻ tiếp tục đi học.
Để học trò theo được đường dài
Với những học sinh nhà xa ấy, buổi trưa về nhà rồi quay lại học là thêm một lượt vượt dốc. Trước đây, các em không có người đưa đón thường mang cơm theo, ăn và nghỉ ngay tại lớp để chờ buổi học chiều. Từ năm học 2022-2023, nhờ Dự án “Cùng nhau nuôi em Mường Lát” hỗ trợ, các thầy cùng phụ huynh thu xếp nấu ăn cho trẻ. Bữa trưa được chuẩn bị tại trường, có thêm thịt, cá, giúp những em nhà xa yên tâm ở lại.

Giáo viên điểm trường Ón chuẩn bị bữa trưa cho học sinh.
Để có những bữa cơm ấy, các thầy vừa dạy học, vừa thu xếp việc chuẩn bị thực phẩm, nấu nướng, chia cơm, dọn rửa và trông học sinh nghỉ trưa. Vốn ở lại bản, tự lo sinh hoạt của mình, nay các thầy lo thêm cho trò, có sự phụ giúp của một số phụ huynh. Công việc nhiều hơn, nhưng học sinh bớt một lượt đi về, được ăn uống, nghỉ ngơi trước buổi học chiều. Với những em có cha mẹ đi làm xa, bữa trưa tại trường còn giúp ông bà, người thân bớt phần lo lắng. Để duy trì những bữa ăn ấy, thầy Chuân cùng các đồng nghiệp tiếp tục tìm kiếm, kết nối nguồn hỗ trợ.
Ở lại trường, học sinh cũng có thêm thời gian gần gũi thầy cô. Qua sinh hoạt hằng ngày, các thầy hiểu thêm hoàn cảnh, thói quen của từng em để chăm sóc, nhắc nhở phù hợp. Rồi khi trở lại lớp, công việc tiếp tục với từng bài đọc, phép tính, với những học trò cần được kèm thêm để theo kịp bạn bè.
Năm học 2026-2027, điểm trường Ón thuộc Trường Phổ thông Dân tộc bán trú TH&THCS Tam Chung có 5 giáo viên cắm bản, 5 lớp với 102 học sinh tiểu học, đều là con em đồng bào Mông. Có phòng học tốt hơn, các thầy càng mong học trò nắm chắc kiến thức, tự tin tiếp tục học lên...
Dịp 20/11, nghĩ về thầy Chuân và các đồng nghiệp ở Ón, tôi nhớ những việc nhỏ ngoài giờ dạy: một mái đầu được gội sạch, đôi bàn tay được cắt móng gọn ghẽ, khay cơm giúp học trò ở lại buổi chiều... 1001 việc không tên góp vào những mùa học như thế. Trong mỗi việc là sự để ý đến một đứa trẻ với hoàn cảnh riêng, để em bớt đi một phần nhọc nhằn, có thêm điều kiện học hành, nuôi dưỡng ước mơ.
Ghi chép của Tăng Thúy





Bình luận
Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu