Nơi lưu dấu khí phách phong trào Cần Vương ở xứ Thanh

Giữa vùng đất giàu truyền thống cách mạng của xứ Thanh, Khu căn cứ khởi nghĩa Ba Đình tại xã Ba Đình là một địa danh ghi dấu cuộc đấu tranh kiên cường của các văn thân, nghĩa quân yêu nước trong phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX. Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, những dấu tích về một căn cứ kháng chiến đặc biệt vẫn đang được gìn giữ, phục dựng, trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống, nhắc nhớ về tinh thần bất khuất của cha ông.

VIDEO: Toàn cảnh Di tích Khu căn cứ khởi nghĩa Ba Đình ở Thanh Hóa.

Khởi nghĩa Ba Đình (1886-1887) là một trong những cuộc khởi nghĩa lớn của phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp. Cuộc khởi nghĩa diễn ra tại ba làng Mậu Thịnh, Thượng Thọ và Mỹ Khê thuộc huyện Nga Sơn (cũ), tỉnh Thanh Hóa, do các văn thân, tướng lĩnh yêu nước như Phạm Bành và Đinh Công Tráng trực tiếp lãnh đạo.

Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử của di tích, năm 2022 UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt dự án đầu tư xây dựng công trình bảo tồn, tôn tạo di tích Khu căn cứ khởi nghĩa Ba Đình. Công trình có tổng diện tích xây dựng 1,6ha, gồm nhiều hạng mục được đầu tư tôn tạo như: Đền thờ các thủ lĩnh và nghĩa quân Ba Đình, tả vu, hữu vu, phù điêu, nghi môn nội, cầu vào trung tâm khu căn cứ, cổng trụ, hào lũy, am hóa vàng, sân, đường nội bộ, tường rào và hệ thống hạ tầng kỹ thuật.

Nổi bật trong quần thể là Nhà tiền bái có quy mô 7 gian thông, với hành lang 3 bên và 6 hàng cột.

Công trình được thiết kế theo hình thức chồng diêm 2 tầng, 8 mái, mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống.

Phần mái được lợp bằng ngói đỏ 2 lớp. Lớp dưới là ngói liệt khắc hoa văn chữ Thọ; lớp trên là ngói mũi thủ công đốt bằng rơm có nguồn gốc từ Thạch Thất.

Bốn đầu mái được uốn cong với hình tượng con rồng và con nghê, tạo điểm nhấn cho tổng thể công trình.

Không gian Nhà tiền bái gây ấn tượng bởi hệ thống hoa văn tứ linh cùng các họa tiết hoa cỏ.

Hoa văn theo phong cách thời Lê được các nghệ nhân chạm khắc tỉ mỉ, góp phần tạo nên vẻ cổ kính, trang nghiêm cho công trình.

Các công trình được phục dựng, tôn tạo theo hình thức kiến trúc truyền thống, tạo nên một không gian vừa trang nghiêm, vừa hài hòa với cảnh quan của khu căn cứ.

Không gian bên trong khu thờ tự tại Di tích Khu căn cứ khởi nghĩa Ba Đình được bài trí trang nghiêm, nổi bật với hệ thống cột gỗ, hoành phi và các mảng chạm khắc, sơn son thếp vàng mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống.

Các chi tiết chạm khắc, hoa văn tứ linh được thể hiện công phu trong không gian nhà thờ chính, góp phần tái hiện vẻ trang nghiêm của nơi tưởng niệm các thủ lĩnh và nghĩa quân Ba Đình.

Tại khu di tích, câu chuyện về cuộc khởi nghĩa cũng được tái hiện qua hai bức phù điêu bằng đá khổ lớn. Các nghệ nhân đã phục dựng hình ảnh quá trình nghĩa quân chuẩn bị kháng chiến cũng như những diễn biến trong quá trình chiến đấu.

Qua ngôn ngữ điêu khắc, lát cắt của lịch sử được chuyển tải trực quan, giúp người xem hình dung rõ hơn về cuộc chiến đấu của nghĩa quân Ba Đình.

Cùng với các công trình kiến trúc, hệ thống hào lũy, chông tre, rọ tre - những yếu tố gắn với căn cứ của nghĩa quân, cũng được phục dựng trong khu di tích.

Những dấu tích này góp phần tái hiện không gian phòng thủ của căn cứ Ba Đình, nơi nghĩa quân từng dựa vào địa hình và hệ thống công sự để tổ chức chiến đấu.

Hai khẩu đại bác đúc bằng gang được phục dựng, bổ sung vào không gian trưng bày ngoài trời.

Ngày nay, trở về Khu căn cứ khởi nghĩa Ba Đình, dấu ấn của cuộc khởi nghĩa được tái hiện qua không gian kiến trúc, cảnh quan và những công trình phục dựng. Đây là cách để câu chuyện lịch sử không chỉ được lưu giữ trong tư liệu, mà còn hiện diện trực quan trước mắt các thế hệ hôm nay.

Từ một căn cứ kháng chiến của phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX, Ba Đình hôm nay trở thành không gian lưu giữ ký ức lịch sử của một thời kỳ đấu tranh chống thực dân Pháp. Mỗi hạng mục được phục dựng không chỉ có giá trị về kiến trúc, cảnh quan mà còn góp phần kể lại câu chuyện về những con người đã lựa chọn đứng lên bảo vệ quê hương, đất nước.

Hoàng Đông - Phương Đỗ