Đền Bà Triệu - dấu ấn tâm linh giữa non xanh xứ Thanh

Đền Bà Triệu tọa lạc trên núi Gai, xã Triệu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, được xây dựng dưới thời vua Lý Nam Đế nhằm tưởng nhớ công lao của nữ anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh. Ngôi đền mang kiến trúc “nội công ngoại quốc” đặc trưng, với những đường nét chạm trổ tinh xảo, đậm dấu ấn truyền thống Bắc Bộ.

Video: Đền Bà Triệu - dấu ấn tâm linh giữa non xanh xứ Thanh.

Tương truyền, vào thời vua Lý Nam Đế (542 - 548), trong một lần thân chinh đi đánh giặc Lâm Ấp xâm chiếm bờ cõi phương Nam, nhà vua đã vào đền khẩn cầu Bà Triệu phù hộ. Sau khi thắng giặc trở về, nhà vua trở lại làm lễ tạ ơn, đồng thời cấp tiền cho dân làng Bồ Điền tu sửa, mở rộng đền thờ.

Trải qua nhiều lần bị tàn phá và tôn tạo, đến cuối thế kỷ XVIII - đầu thế kỷ XIX, ngôi đền dần có diện mạo như ngày nay. Thời vua Minh Mạng, đền được di chuyển về vị trí hiện tại. Tổng thể di tích được bố cục theo kiểu “nội công ngoại quốc”, với ba tòa chính: tiền đường, trung đường và hậu cung.

Đây là một trong những di tích có cảnh quan và kiến trúc tiêu biểu của xứ Thanh. Từ ngoài vào trong gồm: nghi môn ngoại - hồ sen - bình phong - nghi môn trung - sân dưới - nghi môn nội - sân trên (hai bên có tả hữu mạc) - tiền đường - sân thượng - trung đường - sân thiên tỉnh (giếng trời) - hậu cung.

Quần thể đền Bà Triệu được quy hoạch trên diện tích khoảng 3,8 ha, quay hướng Bắc. Không gian thờ tự được sắp xếp theo quy luật thờ anh hùng dân tộc, thể hiện sự tôn nghiêm và trang trọng.

Nghi môn ngoại Đền Bà Triệu là lớp không gian mở đầu của di tích, được xây dựng bề thế, tạo điểm nhấn trang nghiêm và dẫn lối du khách vào không gian thờ tự linh thiêng.

Nghi môn nội được thiết kế theo kiểu tam quan với ba lối đi, tạo nên không gian trang nghiêm, uy nghi.

Tiền đường là một trong ba hạng mục chính, được bố cục ba gian hai chái. Trung đường gồm năm gian, nổi bật với hệ mái hai tầng cong mềm mại.

Hậu cung nằm ở vị trí cao nhất, tựa lưng vững chãi vào núi Gai. Công trình mang kết cấu gỗ truyền thống, mái cong hai tầng, hài hòa với tổng thể kiến trúc cổ.

Khu hậu cung được xây dựng kiên cố với kết cấu ba gian hai chái, nổi bật bởi hệ vì kèo “giá chiêng chồng rường, kẻ bẩy” đặc trưng, thể hiện kỹ thuật kiến trúc truyền thống tinh xảo.

Bậc thềm dẫn lên hậu cung được tạc dựng cặp rồng đá xanh nguyên khối, tạo điểm nhấn uy nghi, linh thiêng.

Bao quanh di tích là hệ thống cây xanh tỏa bóng mát, góp phần tạo nên không gian cổ kính, thanh tịnh, mang lại cảm giác an yên cho du khách khi đến dâng hương, chiêm bái.

Không chỉ là điểm đến tâm linh hấp dẫn, đền Bà Triệu còn gắn với lễ hội truyền thống được tổ chức hằng năm vào tháng Hai âm lịch nhằm tưởng niệm ngày mất của Anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh.

Năm 2026, lễ hội được tổ chức quy mô cấp tỉnh, diễn ra từ ngày 8 - 10/4/2026 (tức ngày 21 - 23 tháng Hai âm lịch) tại Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt Đền Bà Triệu, xã Triệu Lộc.

Lễ hội năm nay mang ý nghĩa đặc biệt, kỷ niệm 1.778 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh (22/2 năm Mậu Thìn 248 - 22/2 năm Bính Ngọ 2026). Đây không chỉ là dịp tôn vinh những người có công với đất nước mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.

Hoàng Đông - Hà Đan