Hái “quả ngọt” từ đất dốc Cao Sơn

Những ngày cuối năm, khi sương mỏng còn vương trên sườn núi, khu Cao Sơn (xã Cổ Lũng) như bừng lên một sắc xanh khác lạ. Trên những triền đồi vốn quen với màu đất xám của nương ngô trước kia, thay vào đó là những vườn cam trĩu quả, lấp lánh trong nắng sớm. Mùa cam chín không chỉ mang theo hương thơm dịu ngọt của trái cây vùng cao, mà còn đánh dấu một cuộc “lột xác” bền bỉ của người dân nơi đây.

Video: Mùa cam ngọt ở Son - Bá - Mười.

Khu Cao Sơn gồm ba bản Son, Bá và Mười, từng là vùng sản xuất nông nghiệp khó khăn bậc nhất của xã Cổ Lũng. Địa hình đồi dốc, đất bạc màu khiến cây ngô, loại cây trồng chủ lực nhiều năm cho năng suất thấp, thu nhập bấp bênh. Có thời điểm, cả năm vất vả trên nương rẫy, mỗi hộ chỉ thu về vài chục triệu đồng, cuộc sống chật vật, cái nghèo đeo bám dai dẳng.

Bước ngoặt đến cách đây gần 10 năm, khi địa phương bắt đầu vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa các giống cây ăn quả có giá trị kinh tế cao vào sản xuất. Trong số đó, cây cam với các giống cam Canh, cam Cao Phong được lựa chọn làm cây trồng chủ lực.

Từ những thửa đất trồng ngô kém hiệu quả, đến nay, Cao Sơn đã hình thành vùng cam tập trung khoảng 30ha, mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp vùng cao.

Những trái cam Canh chín mọng, lấp lánh dưới nắng sớm trên vùng cao Cao Sơn, đang mang lại nguồn thu nhập ổn định cho dân bản.

Là một trong những hộ mạnh dạn đi đầu, chị Bùi Thị Duy, bản Son, vẫn nhớ rõ quyết định “liều” cách đây 5 năm. Năm 2020, chị đầu tư trồng 700 gốc cam trên diện tích đất canh tác của gia đình. “Khi đó cũng lo lắm, vì vốn bỏ ra không nhỏ, mà cam thì phải vài năm mới cho thu hoạch”, chị Duy chia sẻ.

Nhưng sự kiên trì đã được đền đáp. Vụ cam năm nay, vườn của chị cho thu hoạch ổn định, sản lượng cao, thu về khoảng 100 triệu đồng với giá bán tại vườn 20.000 đồng/kg - con số mà trước đây, trồng ngô chị chưa từng dám nghĩ tới.

Không chỉ hiệu quả kinh tế, theo chị Duy, cây cam còn “dễ tính” hơn nhiều so với cây ngô. Mỗi năm chỉ cần xới gốc, bón phân chuồng một lần, phát cỏ định kỳ, cây sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh. Nhờ vậy, gia đình chị có thêm thời gian làm thêm các công việc khác, đời sống ngày một ổn định.

Những “quả ngọt” từ sự kiên trì của người dân trên địa hình đồi dốc, mang lại giá trị kinh tế cao gấp nhiều lần cây ngô truyền thống.

Ở bản Bá, bà Hà Thị Nơi (SN 1968) cũng đang tất bật thu hái những lứa cam cuối vụ. Ít ai biết rằng, những gốc cam sai trĩu hôm nay từng được bà gùi từng cây giống, bao phân vượt hơn 1km đường đồi dốc về trồng.

Năm 2016, khi mới trồng thử nghiệm 100 gốc cam, đường vào bản chưa được bê tông hóa, mỗi chuyến đi là một lần “đánh cược” với sức người. “Gùi nhiều đến chai cả lưng, nhưng nghĩ đến tương lai nên vẫn cố”, bà Nơi nhớ lại.

Sự nhẫn nại ấy đã mang lại “quả ngọt”. Hiện gia đình bà có 300 gốc cam, mỗi năm cho thu nhập ổn định trên 60 triệu đồng. “Từ ngày trồng cam, kinh tế gia đình đỡ vất vả hơn, không còn cảnh được mùa mà vẫn lo đầu ra”, bà Nơi phấn khởi nói.

Không chỉ người trung niên, lớp trẻ ở Cao Sơn cũng nhìn thấy cơ hội từ cây cam. Chị Ngân Thị Luật (SN 1993 ở bản Son), là một trong những hộ trồng cam quy mô lớn của khu vực, với 1.000 gốc, sản lượng mỗi năm trên 15 tấn, thu nhập vượt 300 triệu đồng.

Với chị Luật, cây cam không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là hướng đi lâu dài. “Mùa cam chín, nhiều người đến tham quan, mua cam tại vườn. Nếu làm bài bản, kết hợp du lịch trải nghiệm thì giá trị sẽ tăng lên rất nhiều”, chị Luật chia sẻ.

Thực tế, vào những ngày cao điểm thu hoạch, các vườn cam ở Cao Sơn trở thành điểm đến nhộn nhịp. Người mua đến tận vườn chọn quả, chụp ảnh, trải nghiệm không gian sản xuất nông nghiệp vùng cao, một tiềm năng đang dần được người dân và chính quyền địa phương tính đến.

Theo đại diện UBND xã Cổ Lũng, việc chuyển đổi từ cây ngô sang cây cam là hướng đi phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Mô hình trồng cam đã góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, tạo sinh kế bền vững, thúc đẩy giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới.

Thời gian tới, xã tiếp tục khuyến khích mở rộng diện tích trồng cam theo hướng tập trung, ứng dụng khoa học kỹ thuật, từng bước hình thành vùng cam hàng hóa. Song song với đó là đầu tư hạ tầng giao thông, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm và định hướng xây dựng thương hiệu cam Cổ Lũng gắn với du lịch trải nghiệm.

Giữa núi rừng Cao Sơn, những vườn cam đang vào vụ không chỉ báo hiệu một mùa thu hoạch, mà còn là minh chứng cho sự đổi thay bền bỉ của một vùng quê từng khó khăn. Từ những nương ngô bạc màu, “mùa cam ơn ngọt” đang mở ra hy vọng mới cho người dân nơi đây.

Hoàng Đông