[E-Magazine]: Nền móng hun đúc tinh thần đại đoàn kết và khát vọng trường tồn!

Thời đại Hùng Vương là chương khởi đầu đầy kỳ diệu của cuốn biên niên sử hào hùng mang tên Việt Nam - một buổi bình minh lịch sử huy hoàng, đã hun đúc nên cội nguồn truyền thống tốt đẹp ngàn đời. Để khi nhìn về thời đại đã cách hậu thế hàng nghìn năm ấy, cũng ví như hành trình đi vào chiều sâu quá khứ lịch sử vừa thiêng liêng, vừa hào hùng của dân tộc Việt Nam.

Sách sử, thần tích làng xã hay truyền thuyết dân gian về thời đại xa xưa ấy, thường nhuốm một sắc màu kỳ ảo, giăng mắc một màn sương huyền thoại của “cha Rồng mẹ Tiên”, của “bọc trăm trứng”, Thánh Gióng, Sơn Tinh-Thủy Tinh... Chuyện rằng, “Lạc Long Quân nối đời Hồng Bàng, lấy con gái họ Âu Lạc mà có điềm lành sinh trăm con trai, tổ người Bách Việt thực bắt đầu từ đấy”. “Bọc trăm trứng” do mẹ Âu Cơ sinh là “trăm trứng ngọc bào do điềm rồng giáng sinh”, khi trứng vỡ ra thành trăm người con trai “rồng thành năm sắc, điềm ứng sáng ngời, hương trời giáng xuống đầy khắp núi sông”...

Trong chính sử, sách “Đại Việt sử ký toàn thư” thì chép: “Vua (Lạc Long Quân, tên húy là Sùng Lãm, con trai của Kinh Dương Vương) lấy con gái của Đế Lai là Âu Cơ, sinh ra trăm con trai (tục truyền sinh ra trăm trứng) là tổ của Bách Việt. Một hôm vua bảo Âu Cơ rằng: Ta là giống rồng, nàng là giống tiên, thủy hỏa khắc nhau, khó lòng đoàn tụ. Bèn từ biệt nhau, chia 50 con theo mẹ về núi, 50 con theo cha về ở miền Nam (có bản chép về Nam Hải). Phong con trưởng làm Hùng Vương nối ngôi vua”. Hùng Vương lên ngôi, đặt quốc hiệu là Văn Lang (nước này Đông giáp biển Nam Hải, Tây đến Ba Thục, Bắc đến hồ Động Đình, Nam giáp nước Hồ Tôn). Hùng Vương chia nước làm 15 bộ; đặt tướng văn gọi là Lạc Hầu, tướng võ gọi là Lạc Tướng; con trai vua gọi là Quan Lang, con gái vua gọi là Mị Nương. Vua các đời đều gọi là Hùng Vương...

Khi vén lên tấm màn sương kỳ ảo về một thời đại kéo dài tới 2.622 năm – con số dường như nằm ngoài sức tưởng tượng của hậu thế - thì thời đại Hùng Vương được đánh giá là một giai đoạn trọng yếu trong tiến trình lịch sử dân tộc. Bởi, thời đại đóng vai trò khởi nguyên này đã tạo dựng nền tảng văn hóa và truyền thống Việt Nam: Một quốc gia - dân tộc cùng chung nguồn cội, được cố kết bằng tinh thần đại đoàn kết và ý chí, bản lĩnh kiên cường khi dám đương đầu và vượt qua mọi thách thức trên hành trình dựng nước và giữ nước ngàn năm.

Nếu nói lịch sử hình thành nhà nước xuất phát từ sự phát triển kinh tế làm xuất hiện chế độ tư hữu tài sản, dẫn đến phân hóa xã hội; thì sự ra đời của nhà nước Văn Lang cũng tuân thủ theo quy luật chung ấy. Song, ở thời đại Hùng Vương dựng nước, có hai yếu tố đặc biệt quan trọng và mang tính quyết định, thậm chí đã trở thành căn nguyên gốc rễ tạo dựng nên “diện mạo” và cố kết nên sức mạnh của nhà nước đầu tiên trong buổi bình minh lịch sử dân tộc: Đó là công cuộc chống thiên tai và ngoại xâm.

Thời đại Hùng Vương là giai đoạn mà người Việt tiến hành công cuộc chinh phục thiên nhiên, làm chủ đồng bằng châu thổ, từng bước đặt nền móng cho sự hình thành nền văn minh lúa nước – “suối nguồn” đã hun đúc và dưỡng nuôi nên truyền thống lịch sử, văn hóa ngàn đời của dân tộc ta. Song, muốn chế ngự và vượt lên mọi sự khắc nghiệt, khó lường của thiên nhiên đòi hỏi phải có một sức mạnh lớn lao. Đồng thời, công cuộc trị thủy, dẫn nước cho nông nghiệp cũng không thể là việc mà một cá nhân hay một nhóm người có thể đảm đương. Do đó, nó đòi hỏi sức mạnh trí tuệ và lao động của một cộng đồng lớn.

Và nếu chinh phục thiên nhiên là nền tảng cho phát triển kinh tế; thì chống ngoại xâm là yêu cầu bức thiết, nhằm bảo vệ thành quả lao động, bảo vệ quyền độc lập và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia. Nhà nước Văn Lang nằm ở vị trí trung tâm Đông Nam Á – cầu nối lục địa và đại dương. Đây là vị thế đắc địa cho giao thương, nhưng cũng luôn nằm trong “tầm ngắm” từ nhiều thế lực ngoại bang. Các ghi chép của sách sử, thần tích, truyền thuyết thời Hùng Vương còn lưu truyền về họa giặc Ân, giặc Ô Lư, giặc Hồ Tôn, giặc Mũi Đỏ... từng lăm le cướp nước ta, nhưng tất cả chúng đã bị đánh bại.

Khi đất nước đứng trước hai mối họa nội xâm (thiên tai, địch họa) và ngoại xâm, thì người đứng đầu nhà nước mới có thể huy động được sức mạnh toàn dân để giữ nền thái bình và giữ yên bờ cõi. Song các Vua Hùng trong buổi đầu dựng nước không chỉ là “linh hồn” quy tụ sức mạnh đại đoàn kết dân tộc để chống lại hai mối họa lớn; mà còn tạo dựng nên một thời đại “đời chí đức, nước cực lạc”, như sách “Việt Sử tiêu án” của Ngọ Phong Ngô Thời Sỹ đã miêu tả: “Nước ta đương thời Lạc Hùng, vua thì mang cái đức hòa, yên lặng vô vi mà dạy bảo dân vẽ mình, uống bước bằng mũi, dân không có những sự phiền nhiễu về việc thôi đốc thuế má, không phải giam giữ. Vua và dân tương thân nhau trong cuộc đời đến vài nghìn năm, có thể gọi là đời chí đức, nước cực lạc”.

Có nhận định cho rằng, thời đại Hùng Vương là thời kỳ đỉnh cao của một nền văn minh cổ xưa mà người Việt đã xây dựng. Để rồi, tất cả những gì tốt đẹp nhất, đặc sắc nhất của văn hóa Việt Nam, con người Việt Nam đều bắt nguồn từ chiều sâu quá khứ lịch sử ngàn năm ấy. Xét trên bề nổi, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, dấu ấn thành tựu văn hóa thời đại Hùng Vương được thể hiện một cách tiêu biểu và rực rỡ nhất qua hệ thống chữ viết, lịch pháp thiên văn và nghệ thuật đúc đồng. Còn ở chiều sâu, thời đại Hùng Vương chính là cội nguồn tiên tổ của dân tộc Việt Nam, đã đặt tiền đề cho sự hình thành một quốc gia thống nhất, vững mạnh. Đây cũng là nơi khởi phát, dưỡng nuôi và trao truyền một truyền thống tốt đẹp, đậm bản sắc Việt: Đó là yêu nước nồng nàn, giàu đức hi sinh, khát vọng tự cường, tinh thần đoàn kết, bản lĩnh kiên cường, tình yêu lao động và sáng tạo của con người... Dẫu rằng, những phẩm chất cao đẹp ấy không phải “đặc quyền” của riêng dân tộc này. Song, đặt trong bối cảnh hình thành quốc gia – dân tộc Việt Nam trong trường kỳ lịch sử, với khởi đầu là thời đại Hùng Vương dựng nước, thì mỗi phẩm chất ấy đều được “tráng một lớp men lịch sử” hào hùng và do đó, nó là những phẩm chất đã làm nên căn tính dân tộc.

Thời đại Hùng Vương là chương khởi đầu đầy kỳ diệu của cuốn biên niên sử hào hùng mang tên Việt Nam. Đáng nói là, kể từ buổi bình minh lịch sử, khi vua Hùng đặt những viên gạch nền móng đầu tiên để dựng xây cơ đồ quốc gia–dân tộc, cho đến ngày nay, khi Việt Nam đang vươn mình mạnh mẽ, thì bảo vệ và dựng xây Tổ quốc, hay giữ nền thái bình và giữ yên bờ cõi, vẫn luôn là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, vừa cấp bách, vừa lâu dài. Nhiệm vụ ấy luôn luôn đòi hỏi sự đồng tâm hiệp lực, đồng cam cộng khổ, tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” và hơn hết thảy là “một lòng nồng nàn yêu nước” của mỗi người dân Việt Nam. Đó cũng chính là sự nối dài của truyền thống ngàn đời mà Bác Hồ đã nhấn mạnh, rằng: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.

Thời đại Hùng Vương đã hình thành và nuôi dưỡng những truyền thống tốt đẹp và khát vọng mãnh liệt về sự cường thịnh của quốc gia-dân tộc. Để từ gốc rễ nguồn cội “Bách Việt sơn hà muôn thuở đó”, đến nay vẫn “Đời đời đèn nến nức hương thơm”. Hương hỏa phảng phất từ đất Tổ dẫu đã trải qua hàng ngàn năm biến động, vẫn chưa hề dứt. Giỗ Tổ Hùng Vương đã trở thành sinh hoạt văn hóa bao trùm, nơi con cháu muôn phương hướng về bằng lòng thành kính tri ân, ngưỡng vọng công đức Quốc Tổ. Giỗ Tổ Hùng Vương đã trở thành Quốc giỗ – một loại “tín ngưỡng gốc” mà không phải quốc gia hay dân tộc nào cũng có thể hình thành, gìn giữ và thực hành một cách sinh động, trang trọng và thiêng liêng như Giỗ Tổ Hùng Vương.

Bởi với người Việt, “nước có nguồn mới bể cả sông sâu”, cho nên tín ngưỡng thờ cúng Quốc Tổ Vua Hùng đã trở thành tín ngưỡng chung của cả dân tộc và là sự biểu hiện sâu sắc nhất, sinh động nhất, cao đẹp nhất cho đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Hơn thế nữa, “tín ngưỡng gốc” ấy còn có một khả năng đặc biệt: khả năng hòa hợp và bao dung đối với những “dòng” tư tưởng, những “nhánh” tín ngưỡng, tôn giáo có phần khác biệt vào “dòng chung” văn hóa dân tộc. Với ý nghĩa to lớn và những giá trị sâu sắc, có tầm ảnh hưởng sâu rộng, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương không chỉ là “căn cước văn hóa” của dân tộc Việt Nam, mà đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Đảng ta luôn xác định, “văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam”. Đó là nền văn hóa mà các giá trị tốt đẹp nhất của nó đã và đang cắm rất sâu vào đất mẹ Tổ quốc, vào mạch nguồn nhựa sống dồi dào của quá khứ thiêng liêng và hào hùng. Do đó, văn hóa được xem là một loại “sức mạnh mềm đặc biệt” cho phát triển đất nước.

Dưới góc nhìn văn hóa phương Đông, nước luôn mang một sức mạnh đặc biệt của sự đối lập giữa mặt mềm mại và mặt hung bạo. Văn hóa cũng mang sức mạnh của nước: mềm mại với khả năng dung hòa, thanh lọc và bảo vệ; hung bạo ở khả năng phá hủy tận gốc rễ, căn cơ của cả một quốc gia. Bởi lẽ, văn hóa là hồn cốt dân tộc, văn hóa còn là dân tộc còn. Cho nên, chỉ khi văn hóa được bảo vệ, gìn giữ, phát huy thì nó sẽ trở thành điểm tựa sức mạnh nội sinh to lớn đưa đất nước tiến vững vàng vào tương lai. Ngược lại, nếu văn hóa bị đẩy khỏi trục quay phát triển và đặc biệt là khi cái phần bản sắc tinh hoa nhất bị xâm lăng, bị chà đạp, bị bào mòn và tàn lụi, thì dân tộc sẽ mất đi cái “hồn cốt” dưỡng nuôi căn tính, cũng là mất đi khả năng thích ứng dẻo dai và vô hạn trước các mối họa, các biến cố lịch sử, thậm chí là “biến mất” trên bản đồ phát triển của nhân loại.

Nếu thời đại Hùng Vương dựng nước, đất nước có chàng trai làng Phù Đổng vươn mình đứng dậy, đánh tan giặc ngoại xâm rồi bay về trời; thì thời đại ngày nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng, dân tộc ta đang nỗ lực hiện thực hóa khát vọng Phù Đổng vươn mình. Trên hành trình bước vào tương lai, cội nguồn tiên tổ hay một truyền thống dựng nước và giữ nước hào hùng, đã và đang trở thành “bệ đỡ” tinh thần vô giá, giúp dân tộc ta vững vàng vượt qua những thách thức, thăng trầm. Từ đó, góp phần “định vị” nên một Việt Nam hào hùng mà nhân văn, sáng tạo mà giàu bản sắc, biết lấy điểm tựa quá khứ để mạnh mẽ bước tới tương lai.

Nội dung: Khôi Nguyên

Đồ họa: Mai Huyền

Xuất bản: 0:26:04:2026:07:48