[E-Magazine]: Kỷ niệm 72 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954 -7/5/2026) “Mốc chói lọi bằng vàng của lịch sử”

Khẳng định ý nghĩa lịch sử và tầm vóc thời đại của chiến thắng Điện Biên Phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: “Điện Biên Phủ như là một cái mốc chói lọi bằng vàng của lịch sử. Nó ghi rõ nơi chủ nghĩa thực dân lăn xuống dốc và tan rã, đồng thời phong trào giải phóng dân tộc khắp nơi trên thế giới đang lên cao tới thắng lợi hoàn toàn”.

Sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đã chặt đứt một khâu trọng yếu trong “sợi dây chuyền” của chủ nghĩa đế quốc ở Đông Nam Á; đồng thời, cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc trên toàn thế giới đang dâng cao mạnh mẽ sau Chiến tranh thế giới thứ 2. Trước tình thế đó, chủ nghĩa đế quốc đã phải dùng “trăm phương nghìn kế”, tập trung lực lượng hòng tiêu diệt nhà nước và chế độ dân chủ cộng hòa ở Việt Nam từ trong trứng nước. Theo đó, chỉ chưa đầy 1 tháng sau khi ta giành được chính quyền ở Sài Gòn, ngày 23/9/1945, thực dân Pháp đã gây hấn và chính thức tiến hành chiến tranh xâm lược nước ta lần thứ 2.

Khi thế nước như “nghìn cân treo sợi tóc” bởi thù trong, giặc ngoài đang tiến công chính quyền cách mạng non trẻ, để gạt 20 vạn quân Tưởng Giới Thạch ra khỏi đất nước và tranh thủ thời gian xây dựng lực lượng, chuẩn bị đối phó với kẻ thù trực tiếp nguy hiểm nhất là thực dân Pháp, Chính phủ ta, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã thực hiện kế sách “hòa để tiến”, bằng việc ký Hiệp định Sơ bộ ngày 6/3/1946 và Tạm ước ngày 14/9/1946 với Chính phủ Pháp. Thế nhưng, chữ ký còn chưa ráo mực thì bọn thực dân đã xé bỏ những điều chúng đã cam kết. Chúng huy động 15 vạn quân tăng cường càn quét, mở rộng vùng chiếm đóng ở Nam bộ, đánh ra Trung bộ và Bắc bộ, hòng đè bẹp lực lượng vũ trang cũng như phong trào kháng chiến của ta ở khắp ba miền Bắc -Trung - Nam.

Sự hung hăng của thực dân Pháp cho thấy một thực tế lịch sử: “Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lần tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta một lần nữa"! Vậy là nền hòa bình, độc lập của dân tộc ta vừa mới giành lại được sau gần 1 thế kỷ bị thực dân Pháp đô hộ, một lần nữa lại bị dã tâm của bè lũ đế quốc giày xéo.

Đứng trước sự tồn vong của dân tộc và thực hiện Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chỉ thị toàn dân kháng chiến của Trung ương Đảng: “Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ. Hỡi đồng bào, chúng ta phải đứng lên!", toàn dân và toàn quân ta đã vùng lên cầm vũ khí giết giặc, cứu nước.

Đêm 19/12/1946, cuộc kháng chiến toàn quốc bắt đầu bằng cuộc tiến công đồng loạt của quân và dân ta vào nhiều vị trí của địch ở thủ đô Hà Nội và nhiều thành phố, thị xã lớn như Vinh, Nam Định, Hải Dương, Huế, Đà Nẵng...Từ đó, làm thất bại hoàn toàn âm mưu và kế hoạch của thực dân Pháp hòng đánh úp cơ quan đầu não của ta ở Hà Nội; tiêu diệt lực lượng vũ trang ta tại các thành phố lớn. Đồng thời, vây hãm quân địch trong các thành phố một thời gian khá dài, tiêu hao nhiều sinh lực địch và tạo điều kiện cho cả nước chủ động bước vào cuộc kháng chiến. Mùa xuân năm 1947, Trung ương Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh trở lại Việt Bắc - quê hương cách mạng trở thành trung tâm chỉ đạo cả nước kháng chiến.

Cuối năm 1947, thực dân Pháp quyết tâm kết thúc cuộc chiến tranh xâm lược nước ta bằng chiến lược “đánh nhanh, thắng nhanh”. Theo đó, đầu tháng 10/1947, địch huy động 12 nghìn quân tinh nhuệ nhất, với nhiều loại vũ khí uy lực, mở cuộc tiến công quy mô lớn lên Việt Bắc. Đây là cuộc tiến công chiến lược nhằm phục bắt và phá hoại cơ quan đầu não kháng chiến, tiêu diệt bộ đội chủ lực ta, khủng bố nhân dân, lập chính phủ bù nhìn để thống trị lại nước ta.

Thực hiện chỉ thị “Phải phá tan cuộc tấn công mùa đông của giặc Pháp” của Thường vụ Trung ương Đảng và Lời kêu gọi bộ đội, dân công, nhân dân ra sức tiêu diệt địch của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quân và dân Việt Bắc, được sự phối hợp chặt chẽ của các chiến trường trên cả nước, đã tiến hành chiến dịch phản công cực kỳ anh dũng, giành thắng lợi to lớn. Chiến thắng Việt Bắc - Thu Đông 1947 đánh dấu bước trưởng thành mới của quân đội ta; làm phá sản chiến lược “đánh nhanh, thắng nhanh” của thực dân Pháp, đưa cuộc kháng chiến của quân và dân ta chuyển sang một giai đoạn mới.

Sau thắng lợi Việt Bắc - Thu Đông 1947, ta liên tục mở các chiến dịch lớn nhỏ như chiến dịch Biên Giới – Thu Đông 1950, chiến dịch Tây Bắc 1952, chiến dịch Thượng Lào 1953... Thắng lợi quyết định từ các chiến dịch này đã khiến cục diện chiến tranh ở Việt Nam và Đông Dương chuyển biến mạnh, theo hướng có lợi cho quân và dân ta, bất lợi cho thực dân Pháp và can thiệp Mỹ.

Trải qua gần 8 năm kể từ ngày nổ sung xâm lược Việt Nam, cho đến mùa hè năm 1953, nước Pháp đã đổ vào cuộc chiến tranh trên bán đảo Đông Dương 2.130 tỷ phơ-răng; bị giam chân ở chiến trường này hàng chục vạn quân chính quy. Đến tháng 11/1953, phía Pháp đã bị thiệt hại trên 320 nghìn binh lính và sĩ quan (kể cả lính Âu-Phi và lính ngụy). Cuộc chiến tranh hao người, tốn của kéo dài vẫn ở trong “đường hầm không lối thoát” đã khiến cho các tầng lớp nhân dân lao động Pháp liên tục đấu tranh đòi chấm dứt chiến tranh. Mặt khác, chính giai cấp cầm quyền Pháp cũng mâu thuẫn gay gắt, khi trong 8 năm đã có tới 18 lần thay đổi Chính phủ.

Sau những thất bại thảm hại tại Tây Bắc Việt Nam và Thượng Lào, nước Pháp buộc phải tìm một “lối thoát danh dự”, với việc điều viên tướng tài năng Hăng-ri Na-va sang giữ chức Tổng Chỉ huy quân đội Pháp ở Đông Dương. Gánh trên vai kỳ vọng lớn của giới cầm quyền Pháp, H. Na-va đã nhanh chóng nắm bắt tình hình và đề ra một kế hoạch quân sự bài bản, liên quan đến tổ chức và tác chiến (Kế hoạch Na-va). Chủ trương của H. Na-va là trong Đông Xuân 1953-1954 tránh giao chiến toàn bộ với chủ lực đối phương, tập trung vào việc tổ chức quân đoàn tác chiến mạnh; đến chiến cuộc 1954-1955 (khi quân đoàn cơ động tác chiến đủ mạnh) sẽ tiến hành giao chiến toàn bộ với đối phương.

Với quyết tâm phá tan Kế hoạch Na-va, cuối tháng 9/1953, Bộ Chính trị Trung ương Đảng họp bàn nhiệm vụ quân sự trong Đông - Xuân 1953-1954. Trên cơ sở các phương án tác chiến được Đại tướng Võ Nguyên Giáp trình bày, Bộ Chính trị đã đề ra chủ trương tác chiến trong Đông Xuân 1953-1954, đó là: Sử dụng một bộ phận chủ lực mở những cuộc tiến công vào những hướng địch sơ hở; đồng thời tranh thủ cơ hội tiêu diệt địch nếu chúng đánh ra vùng tự do của ta; đẩy mạnh chiến tranh du kích trên tất cả các chiến trường sau lưng địch...

Trên khắp các chiến trường từ Bắc vào Nam, quân và dân ta liên tục tấn công tiêu diệt sinh lực địch, mở rộng vùng giải phóng. Trước những thay đổi nhanh chóng của chiến trường và nhất là khi nhận được báo cáo về sự di chuyển của Đại đoàn 316 lên Tây Bắc, cuối năm 1953, H.Na-va chỉ thị cho tướng Cô-nhi chuẩn bị chiếm Điện Biên Phủ bằng một cuộc hành binh không vận, làm tiền đề cho việc biến lòng chảo này thành một pháo đài thép “bất khả xâm phạm”.

Với mưu đồ biến Điện Biên Phủ thành một “pháo đài vững chắc”, vừa là một cái chốt, vừa là “một cái bẫy hay một cái máy nghiền, sẵn sàng nghiễn nát các sư đoàn thép của đối phương”, H.Na-va đã giao nhiệm vụ cho Bộ Chỉ huy quân viễn chinh Pháp ở Bắc Bộ phải bảo vệ Điện Biên Phủ bằng bất cứ giá nào. Đồng thời, tăng cường lực lượng lên phòng ngự, xây dựng Điện Biên Phủ thành một “pháo đài bất khả xâm phạm”, bao gồm 12 tiểu đoàn và 7 đại đội bộ binh (phần lớn là các đơn vị tinh nhuệ nhất của địch); 3 tiểu đoàn pháo binh; 1 tiểu đoàn công binh; 1 đại đội 10 chiếc xe tăng M24 và 1 đại đội vận tải có khoảng 200 ôtô; không quân có 1 phi đội 14 máy bay thường trực ngay tại sân bay Điện Biên Phủ. Đồng thời, địch bố trí một hệ thống phòng ngự dày đặc tới 49 cứ điểm, được khoanh thành 8 cụm cứ điểm và 8 cụm này được tổ chức thành 3 bộ phận lớn, trong đó mặt trận trung tâm đặt ở châu lỵ Điện Biên Phủ được xem là “trái tim” của cả tập đoàn cứ điểm.

Trước âm mưu biến Điện Biên Phủ thành “cái máy nghiền” của địch, Bộ Chính trị quyết định phê chuẩn chiến dịch Điện Biên Phủ (mật danh là chiến dịch Trần Đình). Đồng thời, đề ra quyết tâm chiến lược là tiêu diệt toàn bộ quân địch ở Điện Biên Phủ theo nguyên tắc “đánh chắc thắng”. Trên cơ sở xác định “đây là trận công kiên lớn nhất trong lịch sử quân đội ta từ trước đến nay”, Bộ Chính trị đã quyết định tăng cường lên mặt trận các đại đoàn chủ lực 308, 312, 316, 351 và một số tiểu đoàn, trung đoàn yểm trợ. Với khẩu hiệu “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”, việc vận chuyển vũ khí và lương thực cũng được chuẩn bị gấp rút, khẩn trương bằng khí thế “cả nước ra trận”.

Thực hiện kế hoạch tác chiến chiến dịch theo phương châm “đánh chắc, tiến chắc” , ngày 13/3/1954, bộ đội ta nổ súng tiến công Him Lam. Với trận mở màn, Bộ Chỉ huy chiến dịch đã cho Đại đội 806 lựu pháo 105 bắn trước vào Him Lam 20 phát; đến 17h05’ cùng ngày, pháo binh ta tập trung hỏa lực giáng đòn cấp tập, mãnh liệt vào cứ điểm, làm lung lay nhuệ khí chiến đấu của địch. Đúng 18h30’, bộ binh xung trận, tiêu diệt các cứ điểm của địch. Trận mở màn chiến dịch kết thúc vào 23h30’, trung tâm đề kháng Him Lam hoàn toàn bị tiêu diệt. Việc một trung tâm đề kháng được phòng ngự rất kiên cố và Tiểu đoàn lê-dương 3/13 DBLE được mệnh danh là “một đơn vị thần thoại chưa bao giờ bị thua một trận nào”, bị tiêu diệt quá nhanh, đã làm cho Bộ Chỉ huy quân Pháp bàng hoàng và binh lính địch ở các cứ điểm khác trong tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ lo sợ.

Từ chiến thắng Him Lam, toàn quân ta đã được cổ vũ tinh thần lớn lao để chiến đấu kiên cường, quả cảm, anh dũng chịu đựng mọi gian khổ, hi sinh suốt 55 ngày đêm. Đúng 17h30’ ngày 7/5/1954, tướng Đờ-cát và toàn bộ Bộ tham mưu của địch bị bắt sống, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị đập tan. Lá cờ “Quyết chiến quyết thắng” tung bay trên nóc hầm Sở chỉ huy địch đã trở thành biểu tượng ngời sáng nhất của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.

Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ toàn thắng và lòng chảo Mường Thanh trở thành “mồ chôn” tham vọng của thực dân Pháp tại Đông Dương, cũng là “mồ chôn” chủ nghĩa thực dân kiểu cũ. Chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” được khẳng định “như một Bạch Đằng, một Chi Lăng, một Đống Đa của dân tộc ta trong thế kỷ XX và đi vào lịch sử thế giới như một chiến công chói lọi, đột phá thành trì của hệ thống nô dịch thuộc địa kiểu cũ của chủ nghĩa đế quốc”!

Nội dung: Khôi Nguyên

Ảnh: Tư liệu

Đồ họa: Mai Huyền

(Bài viết sử dụng tư liệu trong cuốn “Điện Biên Phủ - Mốc vàng thời đại)

Xuất bản: 4:07:05:2026:08:00