[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Trong quan niệm phương Đông truyền thống, mỗi tên đất, tên người đều gắn với một câu chuyện và những yếu tố thuộc về truyền thống, văn hóa, quan niệm, thậm chí là sự kỳ vọng. Điều này càng đúng khi đặt danh xưng cho vùng đất vốn có vị trí địa - chính trị đặc biệt quan trọng như xứ Thanh. Để rồi, “danh xưng ngàn năm” ấy không chỉ là niềm tự hào mỗi khi ta cất tiếng gọi, mà còn chất chứa trong đó một nội hàm sâu sắc, có sức nặng và đầy sức mạnh...

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Nếu buổi bình minh lịch sử dân tộc được xem là một “bình minh rực rỡ”, thì xứ Thanh có thể ví như một “vệt sáng” lấp lánh. Mảnh đất mà những dấu tích cổ xưa còn in hằn trên những hòn núi kỳ thú, vẫn nằm trải mình cùng nắng gió Sầm Sơn. Mảnh đất mà những vết tích về loài người nguyên thủy cách ngày nay tới 40-50 vạn năm, vẫn còn phủ một lớp bụi thời gian dày đặc dưới lòng các hang động, mái đá nơi đại ngàn hùng vĩ. Và cũng mảnh đất lắm gian lao mà anh dũng này, tổ tiên ta đã đi trên “đôi hài vạn dặm”, kiên cường bước qua hàng ngàn năm đằng đẳng từ mông muội đến văn minh...

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Nói về nơi được thiên nhiên ưu ái cho biết mấy cảnh sắc “sơn kỳ thủy tú” và lịch sử gọi tên nó là mảnh đất “được chọn”, cả chính sử và huyền sử đều có những cách ghi chép, đánh giá riêng. Song tựu chung lại, các ghi chép ấy đều mang đến cho ta một sự hình dung về xứ Thanh của những điều rất đỗi kỳ lạ và kỳ diệu, bí ẩn mà đầy quyến rũ.

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Sách “Lịch sử Thanh Hóa thời Tiền sử và Sơ sử”, đã đưa ra một nhận định vô cùng sâu sắc và đầy tính biểu tượng về lịch sử ra đời, tồn tại và phát triển của Thanh Hóa trong dặm dài lịch sử dân tộc: “Nếu ta ví lịch sử Thanh Hóa - mà lịch sử Việt Nam cũng vậy - như một sợi dây dài 5 mét, trên đó mỗi thế kỷ tương ứng với một mi-li-mét, thì từ Núi Đọ đến văn hóa Sơn Vi, lớp dưới hang Con Moong, đã mất đi gần 4m90, từ văn hóa Hòa Bình đến nay chỉ còn có 10cm, trong đó văn hóa Đông Sơn chỉ cách chúng ta khoảng 2,5cm đến 2cm, còn từ khi Bà Triệu phất cờ nghĩa đến nay thì chỉ dài hơn 17mm một chút”.

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Đưa ra so sánh này, các sử gia, nhà nghiên cứu muốn cho chúng ta hình dung về một thời kỳ tiền sử và sơ sử dài dằng dặc. Ở đó, tổ tiên ta đã phải đương đầu với vô vàn thách thức khắc nghiệt nhất, để lao động và sáng tạo không ngơi nghỉ, mà tạo nên những kỳ tích, những nền văn hóa rực rỡ, góp phần đặt nền móng cho sự ra đời nhà nước Văn Lang, thời đại Hùng Vương. Và, ngay từ buổi đầu hình thành nhà nước đầu tiên ấy, Thanh Hóa đã là 1 bộ (Cửu Chân) trong số 15 bộ của nước Văn Lang. Điều đó khẳng định một vị thế rất đặc biệt của vùng đất này, không chỉ ở tên gọi mà còn bởi Cửu Chân đã trở thành một đơn vị hành chính trực thuộc chính quyền Trung ương - chính quyền của các Vua Hùng và An Dương Vương.

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Nằm ở vị trí giáp biên giới phía Nam của đất nước, tiếp giáp với Chămpa, xứ Thanh luôn giữ vị thế địa - chiến lược, địa - chính trị hết sức quan trọng từ thời Hùng Vương cho đến đầu thế kỷ XI (vương triều Lý thành lập). Cho nên, khi bàn về vị trí địa – chính trị của vùng đất này trong trong chiều dài lịch sử, nhiều sử gia đã có những nhận định sâu sắc. Tác giả của sách “Đại Nam nhất thống chí”, nhấn mạnh: “Thanh Hoá, một địa điểm tối cổ nước ta, là nơi nhà khảo cổ đã phát kiến những cổ vật thuộc văn hoá Đông Sơn; thắng cảnh danh lam đã làm nguồn thi cảm cho biết bao tao nhân mặc khách; lại là cổ họng hai phần Trung –Bắc, đã từng chứng kiến những chiến công hiển hách của biết bao minh quân danh tướng, cùng những nghĩa cử oanh liệt của biết bao tiết phụ, anh hùng. Bởi vậy, không những có quan hệ với lịch sử, chính trị, văn hoá riêng của nước Nam ta, mà hơn nữa lại có liên quan tới lịch sử văn minh của cả miền Đông Nam Á châu nữa”!

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Còn trong “con mắt xanh” của PGS. TS Vũ Duy Mền (Viện Sử học), thì từ thuở khai nguyên, Thanh Hóa luôn đồng hành cùng lịch sử lâu dài, vẻ vang của dân tộc. Thanh Hóa là nơi còn lưu giữ dấu tích người Núi Đọ mấy chục vạn năm về trước; nơi phát lộ và là trung tâm của văn hóa Đông Sơn, văn hóa đồ đồng rực rỡ, với trống đồng Đông Sơn đặc sắc, không những nổi tiếng ở trong nước mà cả ở khu vực Đông Nam Á và trên thế giới... Thanh Hóa được lịch sử ghi nhận là đất thang mộc, là quê hương, nơi phát tích của nhà Lê (Lê Lợi), chúa Nguyễn (Nguyễn Kim), chúa Trịnh (Trịnh Kiểm). Các triều đại Lê, Trịnh, Nguyễn đó đã ghi dấu ấn rất sâu đậm trong tiến trình lịch sử bảo tồn và phát triển quốc gia Đại Việt, Đại Nam ngày một cường thịnh.

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Truyền thống lịch sử hào hùng ấy được tiếp nối khi cả dân tộc bước vào thời cận đại, với các phong trào Cần Vương chống Pháp, thì Thanh Hóa cũng xuất hiện với nhiều phong trào, nhiều cuộc khởi nghĩa lớn mà tiêu biểu hơn cả là cuộc khởi nghĩa Ba Đình – một biểu tượng của tinh thần chiến đấu chống Pháp quật cường của Nhân dân Thanh Hóa. Còn khi bước vào thời hiện đại, hàng vạn người con ưu tú của Thanh Hóa đã trực tiếp tham gia 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, để giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Và rồi, trong công cuộc đổi mới, dựng xây đất nước, Thanh Hóa đã cùng cả nước “chung lưng đấu cật”, kiên trì lao động và sáng tạo không ngơi nghỉ, để góp phần dựng xây nên cơ đồ, tiềm lực, vị thế, uy tín của quốc gia – dân tộc Việt Nam như ngày nay.

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Có thể khẳng định, truyền thống lịch sử vùng đất xứ Thanh là vô cùng vẻ vang, đặc sắc và rất đỗi tự hào!

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Nhận định về sự thay đổi tên gọi các vùng đất, có ý kiến cho rằng, lịch sử phát triển của đất nước ta từ thời dựng nước đến tận ngày nay, việc phân chia các đơn vị hành chính cùng thay đổi các danh xưng tuy mỗi giai đoạn có khác nhau, nhưng nhìn chung đều xuất phát từ nhu cầu quản lý (cai trị), bảo vệ và xây dựng một chính thể nhà nước đại diện cho một quốc gia có chủ quyền; đồng thời, thể hiện tính lịch sử và văn hóa của một dân tộc.

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Trong diễn trình lịch sử dân tộc, diên cách hành chính của Thanh Hóa cũng trải qua nhiều lần thay đổi tên gọi. Từ bộ Cửu Chân thời các Vua Hùng dựng nước; quận Cửu Chân thời Triệu, Hán; Châu Ái thời Lương, Đường; đến phủ, lộ, trại Thanh Hóa thời Lý - Trần; Thừa Tuyên Thanh Hóa thời Lê sơ, đến tỉnh Thanh Hóa thời Nguyễn.

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Nhiều nhận định cho rằng, một đặc điểm nổi bật của Thanh Hóa là ranh giới tự nhiên gần như không thay đổi. Đó là vùng đất kéo dài từ dãy núi Tam Điệp phía Bắc, đến Khe Nước Lạnh phía Nam; từ rừng núi phía Tây đến vùng biển phía Đông. Đồng thời, cho đến trước thời Lý, địa bàn Thanh Hóa đã khá ổn định. Đến thời Lê Trung Hưng, bên cạnh Thanh Hoa nội trấn, có thêm Thanh Hóa ngoại trấn (2 phủ Trường Yên và Thiên Quan, thuộc Ninh Bình ngày nay). Qua thời Minh Mạng, 2 phủ này đổi thành đạo Ninh Bình, cho nên Thanh Hóa lại trở về vị trí hành chính như trước. Như vậy, dù trải qua nhiểu lần thay đổi tên gọi, đơn vị hành chính, Thanh Hóa vẫn là một đơn vị trực thuộc Trung ương gần như không thay đổi về địa giới. Đặc điểm này được nhiều nhà nghiên cứu coi là rất hiếm có, nói lên tính ổn định bền vững của vùng đất xứ Thanh trong trường kỳ lịch sử dân tộc Việt Nam.

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Qua nhiều hội thảo khoa học đã được tổ chức, các nhà sử học đã đi đến thống nhất: Danh xưng Thanh Hóa xuất hiện vào năm Kỷ Tỵ, niên hiệu Thiên Thành thứ 2 (1029), dưới triều vua Lý Thái Tông. Nói về vị vua nổi tiếng trong lịch sử này, sách “Đại Việt sử ký toàn thư” còn ghi rõ: “Vua là người trầm mặc, cơ trí, biết trước mọi việc, giống như Hán Quang Vũ đánh đâu được đấy, công tích sánh với Đường Thái Tông. Vua bẩm tính nhân từ, sáng suốt dĩnh ngộ, thông hiểu đại lược văn võ, còn như lục nghệ lễ nhạc, ngự xạ, thư số không môn gì là không tinh thông am tường”. Dẫn lại điều này là bởi “Phải chăng đó là một trong những nguyên nhân để danh xưng Ái Châu được đổi thành Thanh Hóa”?

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Vốn dĩ, với người xưa khi đặt tên cho một vùng đất hay một người cũng đều có sự cân nhắc, tính toán đến nhiều yếu tố thuộc về truyền thống, văn hóa, quan niệm thậm chí là sự kỳ vọng. Điều này càng đúng với danh xưng một vùng đất vốn có vị trí địa - chiến lược, địa – chính trị đặc biệt quan trọng trong lịch sử hình thành dân tộc như xứ Thanh. Cho nên, thời điểm ra đời danh xưng, gắn với giai đoạn trị vì của một trong những vị vua “cơ trí”, “nhân từ” lại “thông hiểu đại lược văn võ” như vua Lý Thái Tông, thì cái tên gọi “Thanh Hóa” - kiệm lời mà dư ý, ắt hẳn phải ẩn chứa trong đó nhiều tầng sâu ý nghĩa, giàu tính biểu tượng và được gửi gắm cả những kỳ vọng lớn lao?! Bởi, chỉ xét trên bề mặt ngôn từ, đã có một cách lý giải đầy chất thơ mà cũng giàu sự liên tưởng, rằng “thanh” hàm ý sự trong sạch, thanh cao và “hoá” là giáo hoá hay giáo dục mà nên. Tựu lại, “Thanh Hoá” là sự thanh cao do được giáo dục mà nên?!

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Và, nếu tính từ thời điểm 1029, thì danh xưng Thanh Hóa đã gắn với sự thăng trầm vùng đất suốt 997 năm. Với hậu thế, sự hiểu biết về thời điểm ra đời hay ý nghĩa của danh xưng “Thanh Hóa” là vô cùng cần thiết. Bởi, danh xưng ấy gắn chặt với cội nguồn truyền thống lịch sử và văn hóa xứ Thanh, cũng chính là “sợi dây neo” níu giữ tầm hồn, cảm xúc, ý chí, tinh thần của mỗi con người vào mạch nguồn yêu nước, tinh thần đoàn kết, thủy chung, nhân hậu, bản lĩnh quật cường, quả cảm không sợ gian nguy của vùng đất này. Song, còn một lý do quan trọng hơn hết thảy, cội nguồn rất đỗi tự hào ấy chính là sức mạnh nội sinh to lớn, vừa làm điểm tựa vừa tạo lực đẩy, để hậu thế một lần nữa bước lên “đôi hài vạn dặm”, tự tin tiến nhanh, tiến mạnh trong kỷ nguyên hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc của quốc gia – dân tộc Việt Nam.

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

[E-Magazine] 997 năm Danh xưng Thanh Hóa: Từ điểm tựa quá khứ đến khát vọng ngàn năm

Nội dung: Khôi Nguyên

Ảnh: Tư liệu

Đồ họa: Mai Huyền

Xuất bản: 5:08:05:2026:08:00

Từ khóa: Vùng đất Xứ Thanh Danh xưng Thanh Hóa thời Lê Trung Hưng dân tộc Việt Nam Hang Con Moong Chính trị văn hóa Đông Sơn Thay đổi quốc gia Đại Việt

 {name} - {time}

 Trả lời

{body}
 {name} - {time}
{body}

Bình luận
0 bình luận
Xem thêm
Ý KIẾN CỦA BẠN (1000 KÝ TỰ)

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM