[E-Magazine]: Cùng hành động, kiến tạo hòa bình

Thế giới bước vào năm 2026 trong tâm thế bất an hiếm thấy. Những đường đứt gãy của trật tự quốc tế, sự lan rộng của xung đột vũ trang, khủng hoảng nhân đạo kéo dài và biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng đang đặt nhân loại trước một câu hỏi căn bản: liệu hòa bình còn là lựa chọn thực sự, hay chỉ là khẩu hiệu bị lấn át bởi logic sức mạnh và đối đầu?

Như Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres cảnh báo, thế giới đang đứng trước “một ngã ba đường”, nơi các quyết định hôm nay sẽ định hình số phận chung của nhiều thế hệ mai sau.

Những con số mà Liên hợp quốc đưa ra cho thấy quy mô của cuộc khủng hoảng toàn cầu: hơn một phần tư dân số thế giới đang sống trong các khu vực chịu ảnh hưởng của xung đột; trên 200 triệu người cần hỗ trợ nhân đạo khẩn cấp; gần 120 triệu người bị buộc phải rời bỏ nhà cửa do chiến tranh, thiên tai hoặc đàn áp. Trong khi đó, chi tiêu quân sự toàn cầu đã vọt lên mức kỷ lục 2,7 nghìn tỷ USD, cao gấp 13 lần tổng viện trợ phát triển và tương đương toàn bộ GDP của châu Phi. Sự mất cân đối nghiêm trọng này không chỉ phản ánh ưu tiên sai lệch, mà còn cho thấy khủng hoảng niềm tin sâu sắc vào khả năng dẫn dắt của giới lãnh đạo toàn cầu.

Tuy nhiên, bức tranh u ám ấy không đồng nghĩa với sự bế tắc tuyệt đối. Báo cáo “An ninh chúng ta cần” do Tổng Thư ký Liên hợp quốc công bố đã chỉ ra một thực tế đáng suy ngẫm: chỉ cần điều chỉnh tương đối nhỏ trong chi tiêu quân sự, nhân loại có thể đạt được những bước tiến mang tính đột phá. Chưa đến 4% ngân sách quân sự hiện nay đủ để chấm dứt nạn đói toàn cầu; hơn 10% có thể bảo đảm tiêm chủng đầy đủ cho mọi trẻ em; và 15% có thể trang trải chi phí thích ứng với biến đổi khí hậu tại các nước đang phát triển. Vấn đề không nằm ở thiếu nguồn lực, mà ở lựa chọn ưu tiên.

Tinh thần ấy cũng được phản chiếu rõ nét trong những lời kêu gọi hòa bình từ các nhà lãnh đạo tinh thần. Giáng sinh 2025, Giáo hoàng Leo XIV đã tha thiết mong muốn thế giới có ít nhất “một ngày không tiếng súng”. Lời kêu gọi giản dị ấy lại mang sức nặng nhân đạo lớn lao: nếu nhân loại còn không thể tạm ngừng bạo lực trong một ngày thiêng liêng, thì hòa bình lâu dài sẽ còn xa vời đến mức nào? Thông điệp ấy không chỉ dành cho Ukraine hay Trung Đông, mà cho toàn bộ một thế giới đang quen dần với chiến tranh, xung đột như trạng thái “bình thường mới”.

Dải Gaza là minh chứng rõ rệt cho sự mong manh của hòa bình khi thiếu nền tảng chính trị bền vững. Thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Hamas, dù mở ra “khe cửa hòa bình”, vẫn chịu sức ép khổng lồ bởi các cáo buộc vi phạm, cơ chế giám sát yếu và những bất đồng cốt lõi chưa được giải quyết. Hơn 70% dân số Gaza sống trong các khu trú ẩn tạm bợ, 1,6 triệu người đối mặt với mất an ninh lương thực nghiêm trọng, trong khi hệ thống y tế, nước sạch và nông nghiệp gần như sụp đổ. Nếu ngừng bắn chỉ dừng lại ở việc tạm thời giảm tiếng súng, mà không đi kèm tái thiết, quản trị dân sự và bảo đảm an ninh đa phương, thì nguy cơ xung đột tái bùng phát là điều khó tránh khỏi.

Năm 2026 được xem là thời điểm bản lề cho tiến trình này. Giai đoạn hai của kế hoạch hòa bình Gaza, với các mục tiêu giải giáp, rút quân, thiết lập chính quyền kỹ trị và lực lượng ổn định quốc tế, sẽ là phép thử thực sự cho thiện chí của các bên và trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Không có sự nhượng bộ chiến lược, không có bảo đảm quốc tế mang tính ràng buộc, hòa bình sẽ tiếp tục bị treo lơ lửng giữa kỳ vọng và thực tế khốc liệt.

Tại Ukraine, bức tranh cũng không kém phần nghiệt ngã. Sau gần bốn năm xung đột toàn diện, năm 2026 được dự báo là “phép thử sinh tử” trên cả ba mặt trận: chiến trường, chính trị nội bộ và ngoại giao. Áp lực quân sự, khủng hoảng nhân lực, nguy cơ tham nhũng và bất ổn chính trị đang bào mòn sức chịu đựng của xã hội Ukraine. Trong khi đó, triển vọng một thỏa thuận hòa bình toàn diện vẫn mong manh do khoảng cách lập trường giữa Kiev và Moscow còn quá xa. Nếu không có những sáng kiến ngoại giao thực chất, được hậu thuẫn bởi các bảo đảm an ninh quốc tế đáng tin cậy, chiến tranh có nguy cơ kéo dài trong trạng thái tiêu hao, gây tổn thất ngày càng lớn cho cả khu vực và trật tự toàn cầu.

Điểm chung của Gaza, Ukraine và nhiều điểm nóng khác không chỉ là bom đạn, mà là sự thiếu vắng lòng tin và các cơ chế hòa bình hiệu quả. Hòa bình không thể được áp đặt bằng sức mạnh, cũng không thể tồn tại nếu chỉ dựa trên ngừng bắn tạm thời. Nó đòi hỏi giải quyết tận gốc các nguyên nhân chính trị, lịch sử, kinh tế và nhân đạo; đòi hỏi các bên sẵn sàng đặt sinh mạng con người lên trên những “lằn ranh đỏ” cứng nhắc.

Bước sang năm 2026, lời kêu gọi của Tổng Thư ký Liên hợp quốc mang ý nghĩa như một mệnh lệnh nhân đạo: hãy sắp xếp lại các ưu tiên toàn cầu, đầu tư nhiều hơn cho con người và hành tinh, ít hơn cho chiến tranh. Hòa bình không chỉ là trách nhiệm của các chính phủ, mà của toàn xã hội quốc tế, từ các tổ chức đa phương, các cường quốc, đến từng công dân. Sự dũng cảm tập thể để lựa chọn hòa bình, dù khó khăn, chính là thước đo văn minh của nhân loại.

Năm 2026 có thể không phải là năm thế giới chấm dứt mọi cuộc chiến. Nhưng nó có thể, và cần phải là năm nhân loại khẳng định rõ ràng rằng hòa bình không phải ảo tưởng, mà là con đường duy nhất để tồn tại và phát triển. Chọn con người thay vì đau khổ, chọn hợp tác thay vì đối đầu, chọn hòa bình thay vì chiến tranh, đó không chỉ là lời kêu gọi, mà là lựa chọn sống còn của thế giới hôm nay.

Nội dung: Hùng Anh

Đồ họa: Mai Huyền

Xuất bản: 4:01:01:2026:14:00