[E-Magazine] Trọng dụng nhân tài: Dưỡng "nguyên khí quốc gia", vun nền tảng phát triển

“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà thịnh trị, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà suy vi. Thế cho nên các bậc đế vương thánh minh không đời nào không chăm lo đến việc gây dựng nhân tài, bồi đắp nguyên khí”! (Lại bộ Thượng thư, Đông các Đại học sĩ Thân Nhân Trung)

“Hiền tài” - khái niệm hiểu theo nghĩa chiết tự, chỉ người vừa “hiền” tức là có đạo đức, nhân cách cao thượng; vừa “tài” tức là có năng lực, trí tuệ, bản lĩnh và khả năng gánh vác trọng trách lớn lao. Hơn nữa, đức và tài phải gắn với tấm lòng vì nước, vì dân và khát vọng cống hiến vì sự hưng thịnh của quốc gia-dân tộc, thì đức và tài ấy mới càng được trọng vọng, tôn vinh.

Soi vào lịch sử dân tộc, có vô vàn minh chứng về vai trò cốt lõi của hiền tài như là “nguyên khí của quốc gia” và rằng thời đại nào coi trọng việc bồi dưỡng và trọng dụng hiền tài, thời đại ấy ắt hưng thịnh. Dẫn chứng ở triều đại vua Lê Thánh Tông - bậc minh quân lỗi lạc bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam, cũng là người hết sức coi trọng việc bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài.

Để đào tạo nhân tài, nhà vua sớm định lệ học tập, thi cử; mở mang trường lớp, đặc biệt là Quốc Tử Giám; dựng bia Tiến sĩ, đặt lễ xướng danh và lễ vinh quy. Nhờ đó mà hiếm có triều đại nào trong lịch sử phong kiến đã mở tới 12 khoa thi và có tới 514 người đỗ tiến sĩ. Trong số nhân tài đỗ đạt, có những tên tuổi đã làm rạng rỡ lịch sử, văn hóa dân tộc như Lương Thế Vinh, Thân Nhân Trung, Đàm Văn Lễ, Hoàng Đức Lương, Đặng Minh Khiêm, Đàm Thận Huy...

Đặc biệt, nhà vua còn đặt lệ khảo khóa các quan 3 năm, 6 năm, 9 năm/1 lần; đồng thời, vào năm 1466 và 1467 còn tổ chức khảo thí chức Huấn đạo, Hoành từ; thi quan Đông cung. Đây được xem là một quan điểm vượt thời đại của vị minh quân thời Hậu Lê, bởi lệ ấy buộc đội ngũ quan lại phải liên tục học tập, trau dồi kiến thức, đạo đức mới vượt qua các kỳ khảo khóa. Ngoài ra, nhà vua rất chú trọng việc tiến cử, cất nhắc quan lại tài năng, liêm khiết và nghiêm khắc bài trừ tệ tham nhũng, thói biếng nhác, phóng đãng và vô đạo đức trong giới quan chức.

Bởi luôn lấy hiền tài làm rường cột quốc gia, nên triều đại Lê Thánh Tông là một trong những giai đoạn phát triển cường thịnh bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Nó minh chứng rằng, “Sự nghiệp trị nước lớn lao của đế vương không gì cần kíp hơn nhân tài, điển chương chế độ đầy đủ của nhà nước tất phải chờ ở bậc hậu Thánh. Bởi vì trị nước mà không lấy nhân tài làm gốc, chế tác mà không dựa vào hậu Thánh, thì đều chỉ là cẩu thả tạm bợ mà thôi. Sao có thể đạt tới chính trị phong hóa phồn vinh, văn vật điển chương đầy đủ”!

Từ minh chứng trên có thể khẳng định, hiền tài là một nguồn lực hay nguồn sức mạnh nội sinh đặc biệt. Song, giá trị sâu xa của tư tưởng trọng hiền tài không chỉ là tôn vinh, mà cốt lõi nằm ở khả năng nhận diện, quy tụ và sử dụng hiền tài cho việc lớn.

Kế thừa truyền thống trọng dụng nhân tài để xây đắp nền móng cho quốc gia hưng thịnh của cha ông ta, trên hành trình cứu nước và bảo vệ, dựng xây đất nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt đề cao, coi trọng vai trò của đội ngũ trí thức. Người khẳng định: “Trí thức là vốn liếng quý báu của dân tộc. Ở nước khác như thế, ở Việt Nam càng như thế”. Quan điểm xuyên suốt ấy đã được Người vận dụng ngay từ khi chuẩn bị các điều kiện về chính trị, tư tưởng, tổ chức tiến tới thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam; đến khi Nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ra đời và trong suốt 2 cuộc kháng chiến bảo vệ nền độc lập, thống nhất đất nước.

Ngay sau Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, khai sinh ra nhà nước công – nông ở Việt Nam, Người đã có bài viết “Nhân tài và kiến quốc” (đăng Báo Cứu quốc, số ra ngày 14/11/1945), trong đó nhấn mạnh: “Kiến quốc cần có nhân tài. Nhân tài nước ta dù chưa có nhiều lắm nhưng nếu chúng ta khéo lựa chọn, khéo phân phối, khéo dùng thì nhân tài càng ngày càng phát triển càng thêm nhiều”. Và thực tế lịch sử đã cho thấy, nhiều bậc đại trí thức, nhà khoa học được Người mời ra gánh vác việc nước, như cụ Huỳnh Thúc Kháng, kỹ sư Trần Đại Nghĩa, kỹ sư Võ Quý Huân... đã có những đóng góp to lớn vào sự nghiệp đấu tranh bảo vệ nền độc lập, thống nhất đất nước.

Ngày nay, trong sức mạnh tổng hợp quốc gia, nhân tố con người luôn giữ vai trò trọng yếu. Nếu nhân dân là cội nguồn sức mạnh căn bản nhất và vĩ đại nhất của dân tộc Việt Nam; thì tầng lớp tinh hoa – đội ngũ trí thức, nhà khoa học và chuyên gia trong các lĩnh vực – cũng giữ một vai trò hết sức quan trọng. Đặc biệt, trong bối cảnh đất nước đang đứng trước ngưỡng cửa lịch sử: Vươn mình mạnh mẽ để trở thành quốc gia giàu đẹp (mục tiêu đến năm 2045, trở thành nước phát triển, thu nhập cao), thì vấn đề bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài, càng cần đặt ra một cách cấp bách hơn bao giờ hết.

Thực tế nhiều năm qua, chủ trương, chính sách thu hút nhân tài cho đất nước, đã và đang được thúc đẩy mạnh mẽ ở nhiều cấp, ngành, địa phương; song vẫn còn những nghịch lý tồn tại. Chẳng hạn, chú trọng thu hút người có bằng cấp, trình độ cao nhưng lại thiếu công việc xứng tầm, có ý nghĩa; chú trọng chế độ ban đầu nhưng chưa tạo được môi trường nghiên cứu, sáng tạo thuận lợi và tin cậy; người tài được kỳ vọng tạo đột phá nhưng việc trao quyền, nguồn lực và điều kiện thực hiện vẫn ít nhiều bó hẹp trong “cái lồng” của cơ chế, quy định...

Cần nhìn nhận rằng, câu chuyện thu hút và trọng dụng nhân tài không đơn thuần là chính sách đãi ngộ, mặc dù đây là điều kiện rất quan trọng. Tầng sâu của việc trọng dụng nhân tài phải là sự tôn trọng và niềm tin từ hai phía. Nếu giao việc lớn nhưng không trao quyền phù hợp; yêu cầu đổi mới nhưng không chấp nhận rủi ro nghiên cứu có kiểm soát; mong muốn tạo thành quả đột phá nhưng cơ chế và việc đánh giá vẫn bằng “thủ tục dùng chung”..., thì rất khó để khơi dậy và phát huy được tài năng, trí tuệ, tâm huyết, sức sáng tạo của người tài. Đây thiết nghĩ là những vấn đề rất cần được nhận diện đầy đủ cả về tính chất, mức độ và ở tất cả các khâu trong quy trình, từ thu hút đến sử dụng nhân tài hiện nay.

Mới đây, tại Hội nghị lần thứ Tư, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định: “Chiến lược nhân tài đặt trọng dụng ở vị trí then chốt, gắn thu hút với đào tạo, phát triển và cống hiến. Căn cứ nhiệm vụ chiến lược để tìm người, giao việc, trao quyền, bảo đảm nguồn lực; giữ người bằng môi trường làm việc, cơ hội sáng tạo, ghi nhận xứng đáng”.

Yêu cầu cũng đồng thời là định hướng lớn của người đứng đầu Đảng, Nhà nước đã đặt ra một tư duy mới hay một cách tiếp cận mang tính bao trùm trong thu hút và sử dụng nhân tài. Theo đó, việc thu hút nhân tài không còn là một chính sách đơn lẻ, mà phải trở thành một chiến lược lâu dài, được triển khai một cách nhất quán, xuyên suốt, có hệ thống và bài bản: Lấy trọng dụng là khâu then chốt, còn tạo nguồn là công việc căn bản, lâu dài.

Chiến lược nhân tài phải thống nhất về chủ trương, quan điểm, nguyên tắc; nhưng đồng thời cũng cần linh hoạt trong phương thức thực hiện, để vừa bảo đảm công bằng, minh bạch, vừa không triệt tiêu những khác biệt cần thiết để tài năng được phát huy đối đa. Bởi, thước đo sau cùng của việc trọng dụng không phải số lượng nhân tài thu hút được; mà chính là những thành tựu trên các lĩnh vực được tạo ra từ tài năng và tâm huyết của họ.

Và suy cho cùng, nếu nhân tài được xem là nguồn lực chiến lược giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thì việc bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài phải được xách định là việc hệ trọng của Đảng. Do đó, triển khai thực hiện chiến lược này phải trở thành một nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, đòi hỏi tinh thần trách nhiệm cao của cả hệ thống chính trị.

Chiến lược thu hút, trọng dụng nhân tài cần được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với chiến lược phát triển nhanh, bền vững của đất nước và mỗi địa phương. Đây là yêu cầu tất yếu, bởi hiện nay khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất cao được xác định là khâu đột phá phát triển, thì phải có những con người đủ năng lực tạo ra tri thức mới; đồng thời có bộ máy biết lựa chọn ưu tiên, tổ chức thực thi và bảo đảm các điều kiện cho tri thức chuyển hóa thành giá trị. Nói cách khác, sẽ khó để có bước chuyển về chất lượng phát triển, nếu chất lượng nguồn nhân lực và chất lượng quản trị không cùng chuyển động.

Là tỉnh có quy mô dân số lớn, lực lượng lao động dồi dào và có tiềm lực, dư địa phát triển; song muốn bước lên những nấc thang giá trị cao hơn, Thanh Hóa đang rất cần nguồn lao động có kỹ năng, tay nghề cao, cùng đội ngũ chuyên gia, nhà quản trị có trình độ, năng lực, tầm nhìn. Trước yêu cầu đó và để từng bước đưa Thanh Hóa trở thành điểm đến hấp dẫn của “dòng chảy tri thức”, tỉnh đã và đang có các định hướng, chính sách nhằm đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân lực chất lượng cao.

Một trong những ưu tiên là thu hút chuyên gia công nghệ cao, nhà khoa học giỏi về tỉnh làm việc, xem đây là một giải pháp quan trọng, nhằm hiện thực hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi quốc gia. Theo đó, Tỉnh ủy Thanh Hóa đã ban hành Kế hoạch số 266-KH/TU ngày 26/4/2025 thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, nhằm xác định rõ chiến lược 5 năm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Trọng tâm là thu hút nhân tài, chuyên gia, tạo môi trường làm việc thông thoáng, văn minh và chính sách đãi ngộ, hỗ trợ hấp dẫn (nhà ở, lương thưởng, môi trường nghiên cứu và phát triển). Đồng thời, thiết lập mạng lưới chuyên gia, hiệp hội trí thức người Thanh Hóa ở trong và ngoài nước, kết nối tri thức phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và các địa phương.

Cùng với đó, tỉnh cũng nghiên cứu ban hành cơ chế, chính sách đặc thù để thu hút, tuyển dụng, giữ chân nhân tài (các chuyên gia, nhân lực trình độ cao về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số) làm việc trong các cơ quan của hệ thống chính trị. Ngoài ra, tỉnh chú trọng đổi mới chương trình, phương pháp đào tạo trong các trường đại học, cao đăng, dạy nghề, gắn với nhu cầu thực tế của thị trường. Đồng thời, có giải pháp, lộ trình tăng cường đào tạo, phát triển nguồn nhân lực phục vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực trọng điểm, có tính lan tỏa, tạo ra giá trị gia tăng cao...

Có thể nói, trong thu hút và sử dụng nhân tài, thay vì dàn trải, Thanh Hóa đang chú trọng nhân lực gắn với những ngành, lĩnh vực ưu tiên. Đồng thời, không chỉ xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù thu hút người tài từ nơi khác đến; mà còn chú trọng phát hiện, bồi dưỡng và tạo cơ hội cho những người đang học tập, làm việc trên địa bàn. Đặc biệt là tạo cơ hội để người trẻ trưởng thành qua học tập, công tác, nghiên cứu, sáng tạo, từ đó đặt nền móng lâu dài cho việc tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Soi từ tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị lần thứ Tư, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV vừa qua, có thể thấy chiến lược nhân tài của đất nước muốn được hiện thực hóa và mang lại giá trị thiết thực, thì mỗi địa phương không chỉ cần thông suốt chủ trương, mà còn cần quyết liệt chỉ đạo để triển khai một cách bàn bản, có trọng tâm, trọng điểm và linh hoạt để phù hợp với điều kiện, nhu cầu thực tiễn.

Với Thanh Hóa cũng vậy, muốn phát triển cần quy tụ và phát huy nguồn lực con người. Song, định hướng và mục tiêu mới là điều kiện “cần”, còn điều kiện “đủ” trong thu hút và sử dụng nhân tài cần tính đến sức hấp dẫn nội tại và quá trình triển khai chính sách trong thực tiễn, gắn với trách nhiệm của từng ngành, lĩnh vực, địa phương, đơn vị. Bởi, chỉ khi cả hệ thống cùng chuyển động thì chiến lược nhân tài mới mang lại giá trị sau cùng. Đó là tạo ra thành quả thực sự bằng những phát kiến trong sản xuất, những giải pháp trong quản trị, hay những con số tăng trưởng đột phá... tạo thành “nguồn năng lượng” mạnh mẽ thúc đẩy “đoàn tàu” kinh tế-xã hội băng băng về đích.

Nội dung: Khôi Nguyên

Ảnh: Tư liệu

Đồ họa: Mai Huyền

Xuất bản: 2:13:10:2026:10:00