[E-Magazine] Trên dãy Sáo La...

- Mất mốc rồi cán bộ ơi! Mốc 355 mất rồi!... Tôi hình dung tiếng hô hoán hoảng hốt ấy đã bật ra thế nào giữa một buổi sáng núi rừng còn sũng nước sau trận lũ tháng 9/2017. Không phải tiếng kêu của một người vừa đánh mất một kỷ vật quý giá của gia đình. Với ông Lang Thanh Chuẩn, người gần 30 năm đã gắn bó với những cột mốc biên giới trên dãy Sáo La, đó là một mất mát còn to lớn hơn: cột mốc 355, dấu hiệu khẳng định chủ quyền quốc gia đã biến mất sau trận lũ dữ.

Ông kể, sau 3 ngày đêm mưa lớn, thấy bản làng không có thiệt hại quá nghiêm trọng, ông định ở nhà sửa lại mái bếp. Nhưng từ trong rừng vọng ra những tiếng động lớn. Những cơn lũ dữ theo thác suối đổ về. Linh tính khiến ông không yên. Trời đã ngớt mưa nhưng đất thì vẫn no nước, cây cối có thể đổ, núi có thể tiếp tục sạt. Ông biết những hiểm nguy ấy, nhưng rồi vẫn xách đồ để lên mốc kiểm tra.

Hơn 2 giờ đi trong bùn đất, ông đến nơi vị trí cột mốc 355 bao năm vẫn sừng sững đứng đấy. Nhưng trước mắt ông giờ đây chỉ còn vạt núi đỏ au, cây cối, đất đá ngổn ngang rỉ nước. Cột mốc không còn ở đó. Ông hoảng hốt. Ông nghĩ, phải báo ngay cho cán bộ biên phòng.

“Bộ đội ơi, mất mốc rồi. Mốc 355 mất rồi”, tiếng hô lớn khi ấy bao năm qua vẫn vọng lại trong tâm trí ông.

Tôi gặp ông Chuẩn ở bản Vịn, xã Bát Mọt, tỉnh Thanh Hóa khi câu chuyện về cột mốc 355 đã lùi lại gần một thập niên. Nhưng nhìn người đàn ông gầy, tóc đã điểm bạc, nghe ông kể về những cung đường trên dãy Sáo La, tôi có cảm giác, với ông, câu chuyện ấy chưa bao giờ cũ. Từ năm 1998, khi người tiền nhiệm xin nghỉ, ông đã tìm đến Đồn Biên phòng Bát Mọt xin được tiếp tục công việc trông coi cột mốc, dù không ai trả công cho phần việc ấy.

Gần 30 năm qua, ông đi trên những cung đường mà người bình thường chỉ nghĩ đến thôi đã thấy ngại. Có khi đi cùng cán bộ biên phòng, có khi một mình. Bên hông là bình nước, cơm nắm, cá khô, con dao quắm; dưới chân là đôi dép rọ. Những thứ giản dị ấy theo ông qua hết mùa nắng đến mùa mưa, qua những con suối, vách đá và những cánh rừng dọc dài trên dãy Sáo La.

Trong căn bếp cũ bên hông căn nhà sàn, vợ ông Chuẩn - bà Lương Thị Huyền tâm sự với chúng tôi: “Ông nhà tôi ít khi ở nhà lắm. Tôi khuyên nhiều lần nhưng ông vẫn cứ đi. Ông bảo phải lên xem cột mốc có bị xâm hại gì không để còn báo với cán bộ biên phòng. Có thời gian, ông ở bên cột mốc còn nhiều hơn ở nhà”.

Tôi hỏi vì sao ông lại nhận công việc trông coi mốc giới? Ông chỉ cười. Tôi hiểu, có lẽ với ông, câu hỏi ấy chẳng cần đến câu trả lời. Ông ngước lên những tấm bằng khen, giấy khen treo trên bức vách gian chính. Từ đời ông, cha của ông Chuẩn đã từng tham gia cùng lực lượng Công an, Bộ đội Biên phòng bảo vệ vùng biên.

Thượng tá Hoàng Văn Minh, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Bát Mọt nói với tôi rằng: “Trường hợp của ông Chuẩn là rất đặc biệt. Khi người tiền nhiệm nghỉ, ông đã chủ động đi bộ từ bản tìm đến cấp ủy, Ban Chỉ huy đồn để bày tỏ nguyện vọng được tiếp tục công việc”.

Có một điều tôi chỉ thực sự hiểu sau khi nghe ông Chuẩn và những người lính biên phòng kể về cột mốc 355. Một cột mốc giới không đơn giản là một khối đá được chôn đặt dưới đất. Để có sự hiện diện ấy, trước đó là cả một quá trình xác định tọa độ, vị trí, địa điểm; là những ngày tháng cán bộ phải đi vào rừng, vượt núi, tìm cho đúng vị trí trên thực địa. Khi thi công, từng viên đá, bao xi măng, thanh sắt, can nước đều phải đưa lên bằng sức người ở những nơi phương tiện cơ giới không thể tiếp cận. Thế nên, khi ông Chuẩn phát hiện cột mốc 355 bị cuốn trôi, ông chỉ có một suy nghĩ: “Phải tìm bằng được mốc giới”. Mệnh lệnh ấy cũng được truyền đi từ Đồn Biên phòng Bát Mọt.

Nếu chỉ nghe ông Chuẩn kể, có lẽ tôi vẫn chưa thể hình dung hết những gian nan của công việc bảo vệ cột mốc. Tôi ngỏ ý được đồng hành cùng ông trong một chuyến tuần tra lên mốc 355.

Chuyến đi sớm bắt đầu từ Đồn Biên phòng Bát Mọt. Sau những thủ tục cần thiết, chúng tôi lên đường. Cột mốc cách đồn hơn 10km, nhưng đó chỉ là khoảng cách trên bản đồ. Còn với người đi bộ xuyên rừng, mỗi cây số lại có biết bao thử thách. Ông Chuẩn phải đi trước, dùng dao quắm phát cành cây chắn ngang, mở lối cho chúng tôi theo sau. Càng vào sâu, địa hình càng hiểm trở. Có lúc chúng tôi phải bước qua những mỏm đá sắc lẹm; có lúc phải trèo qua những thân cây đổ gãy sau mỗi trận mưa bão; có đoạn men theo dòng suối đang cuộn chảy. Hơn 2 giờ luồn rừng, vượt dốc, chúng tôi mới đến được vị trí cột mốc số hiệu 355.

Đến mốc, nhưng thử thách thì vẫn chưa kết thúc. Cột mốc 355 nằm bên suối, nơi thường xuyên phải đối mặt với dòng nước lũ. Để chống chọi với thiên tai, công trình được xây dựng kiên cố. Muốn tiếp cận mốc giới, chúng tôi phải bám vào những thanh sắt hình chữ “U” được bố trí trên bức vách dựng đứng để leo. Đến lúc ấy, tôi mới hiểu vì sao một chuyến lên mốc với ông Chuẩn không thể đo bằng quãng đường hơn 10km. Đó là một hành trình của dốc đá, cây rừng, suối dữ và những đoạn đường mà chỉ cần một bước hụt chân là có thể trả giá. Và, nếu không có sự hỗ trợ của cán bộ, chiến sĩ biên phòng, những người chưa quen địa hình như tôi khó có thể tự mình leo đến nơi cột mốc đứng giữa đại ngàn.

Ở bên mốc giới 355, ông Chuẩn kể tiếp câu chuyện. Ngay khi ấy, hàng trăm con người người, gồm cán bộ, chiến sĩ biên phòng cùng dân quân và người dân bản Vịn lên rừng. Cuộc tìm kiếm kéo dài ngày này qua ngày khác. Đường sá bị chia cắt. Núi rừng vừa trải qua một trận sạt lở. Đất đá nhão nhoét, cây đổ ngổn ngang. Những người đi tìm mốc ngủ võng, dựng lều giữa rừng, ăn uống tạm bợ...

Trong ký ức của ông Chuẩn, đó là những ngày không thể quên. Cả lực lượng và bà con phải kiên trì từng chút một để xác định vị trí thân mốc bị vùi lấp. Sau 3 ngày ròng rã, phiến đá hoa cương số hiệu 355 cũng hiện ra dưới lớp đất bùn. Bà con bản Vịn, cán bộ biên phòng cùng hô vang: “Thấy mốc rồi!”.

Ông Chuẩn kể lại khoảnh khắc ấy bằng nụ cười vui sướng.

“Cột mốc không lâu sau đó được dựng lại. Ngày làm lễ chào cờ, ông Chuẩn đứng rất lâu trước mốc giới. Ông không nói gì, khuôn mặt đanh lại, ánh mắt cương nghị, hai bàn tay nắm chặt”, Thượng tá Hoàng Văn Minh nhớ lại.

Trên tuyến biên giới, bộ đội không thể chỉ dựa vào những chuyến tuần tra để nắm từng lối mòn, từng cánh rừng, từng biến động của địa bàn. Họ cần những người dân hiểu núi rừng như ông Chuẩn. Cần những già làng, trưởng bản, người có uy tín biết tiếng nói của cộng đồng, hiểu phong tục, nắm bắt được tâm tư của bà con. Từ những việc rất nhỏ như báo tin, cùng bộ đội tuần tra, nhắc nhở người dân chấp hành quy định về biên giới...

Thượng tá Hoàng Văn Minh liên tục nhấn mạnh với tôi vai trò của những người bảo vệ đường biên, mốc giới như ông Chuẩn. Họ giúp bộ đội phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường, từ việc xâm hại mốc giới, chăn thả gia súc, canh tác, đến những dấu hiệu liên quan hoạt động của tội phạm...

Phên dậu Quốc gia được vững bền từ chính những điều như thế.

Rời bản, rời cánh rừng biên giới, tôi vẫn nhớ hình ảnh những vật dụng ông Chuẩn treo dưới gầm cầu thang: con dao quắm, bình nước, đôi dép rọ. Ông bảo: “Khi nào gối mỏi không leo được núi, tay yếu không cầm được dao quắm thì mới nghỉ”.

Gần 30 năm, từ một người dân tự nguyện nhận việc trông coi cột mốc, ông Chuẩn đã trở thành một phần quen thuộc của những cung đường biên giới trên dãy Sáo La. Những người lính đến rồi đi, những con đường tuần tra thay đổi, nhưng trên dãy Sáo La vẫn có một người dân lặng lẽ đi lên mốc giới sau những trận mưa, những ngày gió lớn. Cột mốc 355 từng mất đi trong một trận lũ và được dựng lại vững chãi hơn bởi những con người như ông Lang Thanh Chuẩn.

Trên dãy Sáo La, đôi chân của ông vẫn đều nhịp bước, và tôi tin sẽ còn những đôi chân khác tiếp nối mai này.

Nội dung: Đình Giang

Ảnh: Đình Giang - Văn Tráng

Đồ họa: Mai Huyền

Xuất bản: 3:14:10:2026:07:04