[E-Magazine] Kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công: Thắng lợi có ý nghĩa lịch sử và giá trị thời đại sâu sắc!

Trong cuốn biên niên sử ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 gắn với sự ra đời Nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, được xem là một cột mốc bằng vàng, là thắng lợi có ý nghĩa lịch sử và giá trị thời đại sâu sắc của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX!

Thế giới bước sang năm 1945 chứng kiến những thay đổi mang tính thời đại: Chiến tranh thế giới lần thứ II dần đi đến hồi kết, với thắng lợi không thể lay chuyển của quân Đồng minh. Trước thế tấn công như vũ bão của Hồng quân Liên Xô trên khắp các mặt trận, đe dọa đến sự tồn tại của chế độ phát xít, ngày 9/3/1945, phátxít Nhật đã tiến hành đảo chính thực dân Pháp, hòng độc chiếm Đông Dương.

Trước sự thay đổi nhanh chóng của tình hình trong nước, Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương mở rộng (ngày 9/3/1945), đã đề ra Chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”. Chỉ thị nhận định: Cuộc đảo chính đã tạo ra ở Đông Dương “một cuộc khủng hoảng chính trị sâu sắc”, làm cho những điều kiện của cuộc khởi nghĩa Đông Dương chưa chín muồi đang đi tới chín muồi nhanh chóng, đó là: Chính trị khủng hoảng (quân thù không rảnh tay đối phó với cách mạng); nạn đói ghê gớm (quần chúng oán ghét quân cướp nước); và chiến tranh đến giai đoạn quyết liệt (Đồng minh sẽ đổ bộ vào Đông Dương đánh Nhật). Từ phân tích trên, Trung ương Đảng đề ra khẩu hiệu “Đánh đuổi phátxít Nhật!”, “Thành lập chính quyền cách mạng của nhân dân!”... làm cơ sở cho cao trào kháng Nhật, cứu nước bùng lên ở nhiều nơi trên cả nước.

Ngày 13/8/1945, khi tin phát xít Nhật bại trận và sắp đầu hàng Đồng minh truyền về, Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh lập tức thành lập Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc, với quyết tâm sắt đá: “Lúc này thời cơ thuận lợi đã tới, dù hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập”!

Ngày 16/8/1945, Quốc dân Đại hội họp tại Tân Trào đã tán thành chủ trương phát động Tổng khởi nghĩa của Đảng, thông qua Mệnh lệnh khởi nghĩa của Tổng bộ Việt Minh. Trong “Thư kêu gọi Tổng khởi nghĩa”, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta... Chúng ta không thể chậm trễ. Tiến lên! Tiến lên! Dưới lá cờ Việt Minh, đồng bào hãy dũng cảm tiến lên!”.

Lời hiệu triệu của Người chính là hồi kèn xung trận, thôi thúc mọi lực lượng cách mạng, đặc biệt là cần lao đau khổ, nhất tề đứng lên tiến hành Tổng khởi nghĩa. Cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 nổ ra và kết thúc thắng lợi chỉ trong vòng 15 ngày – một con số hết sức đặc biệt. Bởi sự kiện trọng đại này cũng đánh dấu 15 năm kể từ khi bước lên vũ đài lịch sử, Đảng ta đã hoàn thành sứ mệnh cao cả là giải phóng dân tộc khỏi xiềng xích nô lệ và đưa nhân dân cần lao trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của chính mình.

Để rồi, khi bàn về ý nghĩa lịch sử và giá trị thời đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, gắn với sự ra đời của Nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân Việt Nam ta có thể tự hào, mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng: Lần này là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, một Đảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền toàn quốc”.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một kỳ tích vĩ đại! Thắng lợi này là thành quả tất yếu của một quá trình chuẩn bị lâu dài về tư tưởng, đường lối của Đảng; trong đó, việc nắm vững và giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và CNXH đã trở thành “ngọn hải đăng tư tưởng” nhất quán và xuyên suốt của Đảng ta trong tiến trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Đó cũng là thắng lợi từ quá trình chuẩn bị về tổ chức và lực lượng của Đảng, với các “cuộc tập dượt lớn” qua các năm 1930-1931 (đỉnh cao là Xô viết Nghệ - Tĩnh), 1936-1939 (phong trào đòi dân sinh, dân chủ) và 1939-1945 (đỉnh cao là cao trào kháng Nhật, cứu nước).

Đặc biệt, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là thắng lợi của nghệ thuật chớp thời cơ “ngàn năm có một”. Bởi lẽ, cơ hội để dân tộc ta giành được độc lập chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian rất ngắn, từ khi phát xít Nhật đầu hàng quân Đồng minh, đến trước khi quân Đồng minh vào nước ta. Đó là lúc kẻ thù cũ đã gục ngã, kẻ thù mới chưa kịp đến và so sánh lực lượng có lợi nhất đối với cách mạng. Chính vì “đọc vị” được thời và thế, hay là nghệ thuật tạo thời cơ, dự đoán chính xác thời cơ và kiên quyết chớp thời cơ của Đảng, mà Cách mạng Tháng Tám đã giành thắng lợi nhanh chóng, ít đổ máu.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là thắng lợi của tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, với khả năng khơi dậy và phát huy sức mạnh nhân dân của Đảng. Đây cũng là minh chứng cho sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bàn về vấn đề này, đồng chí Trường Chinh đã khẳng định: “Nếu Đảng và Mặt trận Việt Minh không thống nhất được các tầng lớp đồng bào, không có uy tín trong nhân dân, không lãnh đạo được quần chúng nhân dân nổi dậy giành chính quyền, thì cách mạng có thể thất bại... Một cuộc cách mạng của thời đại mới muốn thắng lợi phải thực sự là một cuộc cách mạng của quần chúng nhân dân đông đảo, được chuẩn bị và lãnh đạo bởi một đảng tiên phong cách mạng. Cuộc khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 đã đạt được mục tiêu giành chính quyền, mục đích trực tiếp của mọi cuộc cách mạng, vì nó là sự nghiệp của toàn dân đoàn kết, kiên quyết chiến đấu để tự giải phóng, do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo”.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 do thiên tài của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo, diễn ra chỉ như “một cái chớp mắt của lịch sử”, nhưng đã trở thành bước ngoặt vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Bởi nó đã tạo ra “một nguồn phấn khởi cách mạng mới trong nhân dân ta, khí thế cách mạng dâng lên mạnh mẽ như sóng lớn của biển cả”. Để rồi, từ bước khởi đầu huy hoàng này, cách mạng Việt Nam đã giành được những kỳ tích mới, đặt nền móng đưa dân tộc bước vào kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là sự thể hiện cao nhất và thuyết phục nhất cho sức mạnh của lòng yêu nước, khát vọng độc lập, tự cường và tinh thần tự hào, tự tôn dân tộc trong thời đại mới. Thắng lợi ấy không chỉ đập tan ách thống trị thực dân, phong kiến, mà còn “đưa dân tộc Việt Nam vào hàng ngũ tiên phong trong đấu tranh chống áp bức vì độc lập, tự do và CNXH”. Bởi, nếu như nhiều quốc gia giành được độc lập thông qua đàm phán, hay dưới sự “trao trả” hình thức của mẫu quốc, thì Việt Nam đã “đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”. Do đó, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không chỉ là một thắng lợi chính trị, mà còn là một biểu tượng mạnh mẽ khẳng định quyền tự quyết của các dân tộc thuộc địa.

Bàn về ý nghĩa lịch sử và giá trị thời đại của cuộc cách mạng này, nhiều học giả đã đưa ra những nhận định hết sức thuyết phục. TS Sanom Ish.Dashtseven (Mông Cổ) cho rằng: “Đối với Việt Nam, thế kỷ XX là một thế kỷ đấu tranh oanh liệt vì độc lập, tự do, vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc và là thế kỷ của những thắng lợi vĩ đại. Trong những thắng lợi đó, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám có ý nghĩa trọng đại, có tầm cỡ nhất, vì nó mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam và đặt cơ sở cho những thắng lợi về sau của cách mạng Việt Nam”.

Đặc biệt hơn, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 được xem là một cống hiến quan trọng vào tiến trình cách mạng thế giới: phá vỡ hệ thống thuộc địa chủ nghĩa đế quốc ở khâu yếu nhất của nó, mở đầu giai đoạn tan rã của hệ thống thuộc địa cũ trên thế giới. Học giả Thomas Hodgkin đã đánh giá: “Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam là một sự kiện quan trọng nhất trong lịch sử thế giới từ sau Cách mạng Tháng Mười Nga. Đó là một cuộc cách mạng do Đảng Cộng sản lãnh đạo, một Đảng chỉ mới ra đời 15 năm. Đó là cuộc cách mạng đầu tiên thành công trong việc lật đổ chính quyền thuộc địa.(...). Cuộc Cách mạng Tháng Tám đã đánh dấu sự bắt đầu của một thời kỳ mới, nó vạch đường ranh giới của thời đại thực dân bắt đầu nhường chỗ cho thời đại phi thực dân hóa”.

Có thể khẳng định, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và những bài học vô giá của nó không chỉ có ý nghĩa lịch sử to lớn đối với dân tộc Việt Nam, mà còn mang giá trị thời đại sâu sắc. Đó là minh chứng đầu tiên và thuyết phục nhất cho sự kiên định “độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội” - tư tưởng bao trùm, đường lối nhất quán đã được Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh sớm vạch ra cho dân tộc. Để đến hôm nay, tư tưởng ấy vẫn luôn luôn là kim chỉ nam, là động lực để khơi dậy hào khí dân tộc, tinh thần tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường và khát vọng phát triển đất nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc!

Nội dung và ảnh: Khôi Nguyên

Đồ họa: Mai Huyền

(Bài sử dụng một số tư liệu trong cuốn “Giá trị lý luận và ý nghĩa lịch sử của Cách mạng Tháng Tám năm 1945” (Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia)

Xuất bản: 3:19:08:2026:08:00