[E-Magazine] - Kỷ niệm 85 năm Ngày Bác Hồ về nước, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam (28/1/1941 -28/1/2026): Người dẫn dắt dân tộc tìm lại “hình của nước”

Kể từ một ngày tháng 6 ngập nắng trên Bến Nhà Rồng, đến một ngày tiết Xuân giá lạnh giữa núi rừng Cao Bằng - hành trình đi từ mảnh đất phương Nam đến địa đầu phía Bắc dài chưa đầy 2.000 km, vậy mà Người đã phải đi suốt 30 năm, vòng qua năm châu bốn biển, mới đến nơi. Khi đất mẹ ôm ấp lấy bàn chân đi mỏi, thì Tổ quốc cũng mong chờ Người dẫn dắt toàn dân tộc tìm lại "hình của nước”.

Sinh ra trong cảnh nước mất, nhà tan, lại chứng kiến không ít cuộc đấu tranh của Nhân dân ta bị dìm trong bể máu, cho nên, đối với con đường cứu nước của các bậc tiền bối, chàng thanh niên Nguyễn Tất Thành dù rất khâm phục tinh thần yêu nước, sự hy sinh, nhưng hoàn toàn không tán thành cách làm của họ. Người phân tích đúng đắn những điều kiện khách quan và chủ quan trong xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX, từ đó đi đến kết luận: "Cụ Phan Châu Trinh chỉ yêu cầu người Pháp thực hiện cải lương,... điều đó là sai lầm, chẳng khác gì đến xin giặc rủ lòng thương. Cụ Phan Bội Châu hy vọng Nhật giúp đỡ để đuổi Pháp. Điều đó rất nguy hiểm, chẳng khác gì “đưa hổ cửa trước, rước beo cửa sau”. Cụ Hoàng Hoa Thám còn thực tế hơn, vì trực tiếp đấu tranh chống Pháp. Nhưng... còn nặng cốt cách phong kiến!"

Trước sự bế tắc của con đường đấu tranh, Nguyễn Tất Thành đã quyết rời Tổ quốc (ngày 5/6/1911). Hành trang mang theo là một trái tim nặng lòng yêu nước và quyết tâm phải tìm cho được con đường cứu nước. Lênh đênh qua bốn bể năm châu, trải đủ mọi nghề để kiếm sống và để tự học, Người đã mắt thấy tai nghe muôn nỗi thống khổ của kiếp cần lao. Quá trình hoạt động tích cực trong phong trào công nhân và phong trào giải phóng dân tộc ở nhiều châu lục, Nguyễn Ái Quốc đã bị hấp dẫn, lôi cuốn bởi Cách mạng Tháng Mười Nga. Để rồi, ánh sáng kỳ diệu ấy đã đưa Người đến với chủ nghĩa chân chính nhất, khoa học nhất, cách mạng nhất - Chủ nghĩa Mác-Lênin và đến với con đường cách mạng vô sản, đưa sự nghiệp đấu tranh giải phóng của dân tộc Việt Nam theo bước tiến thời đại.

Dù xa nước mấy mươi năm, nhưng trái tim Nguyễn Ái Quốc vẫn luôn hướng về Tổ quốc, vẫn đau đáu nỗi đau mất nước. Vậy nên, cùng với việc nắm chắc tình hình trong nước, Người đã tích cực truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam. Đồng thời, ra sức chuẩn bị các điều kiện về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của một chính đảng cách mạng.

Sau quá trình chuẩn bị khẩn trương, ngày 3/2/1930, tại Hương Cảng (Trung Quốc), Nguyễn Ái Quốc đã chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam và thông qua Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng. Đây là bước ngoặt lịch sử đối với cách mạng Việt Nam. Bởi từ đây, cuộc đấu tranh của Nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng đã thay đổi hoàn toàn tính chất, ý nghĩa, quy mô và thành quả.

Sau dấu mốc thành lập Đảng, dù tiếp tục hoạt động trong điều kiện vô cùng gian nan, Người vẫn một lòng hướng về Tổ quốc và tìm thời cơ trở về trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước. Đến đầu năm 1940, tình hình thế giới có nhiều biến chuyển mau chóng. Ngày 15/6/1940, phát xít Đức tấn công nước Pháp và chỉ 1 ngày sau, quân Đức đã tiến vào thủ đô Pari. Ngày 22/6/1940, Chính phủ Pêtanh chấp nhận mọi điều kiện đầu hàng phát xít Đức.

Trước sự chuyển biến vô cùng nhanh chóng của tình hình thế giới, Nguyễn Ái Quốc nhận định "Đây là thời cơ thuận lợi cho cách mạng Việt Nam. Ta phải tìm mọi cách về nước để tranh thủ nắm thời cơ. Chậm trễ lúc này là có tội với cách mạng"!.

Thế rồi, ngày 28/1/1941, Nguyễn Ái Quốc đã vượt qua cột mốc 108 (nay là cột mốc 675) về đến Pác Bó (xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng; nay là xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng). Đây cũng là dấu mốc khép lại hành trình 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, đồng thời, mở ra một giai đoạn mới của cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo trực tiếp của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc.

Cao Bằng - nơi Người lựa chọn là điểm đặt chân đầu tiên - là vùng đất hội tụ đủ các yếu tố "thiên thời, địa lợi, nhân hòa" để xây dựng căn cứ địa cách mạng của cả nước. Người nhấn mạnh: "Căn cứ địa Cao Bằng sẽ mở ra triển vọng lớn cho cách mạng nước ta. Cao Bằng có phong trào tốt từ trước, lại kề sát biên giới, lấy đó làm cơ sở liên lạc quốc tế rất thuận lợi". Ngày 8/2/1941, Người chuyển đến hang Cốc Bó, thôn Pác Bó để sống và làm việc. Cũng từ đây, trời Tổ quốc lại xanh màu xứ sở và vị Cha già dân tộc tiếp tục hành trình cách mạng mới: "Sáng ra bờ suối, tối vào hang/Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng/ Bàn đá chông chênh, dịch sử Đảng/Cuộc đời cách mạng thật là sang"!

Ngay sau khi trở về Pác Bó, từ ngày 10 đến 19/5/1941, Nguyễn Ái Quốc đã triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ 8 của Đảng tại lán Khuối Nậm (Pác Bó, xã Trường Hà) với sự tham dự của các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Văn Thụ, Hoàng Quốc Việt, Phùng Chí Kiên, một số đại biểu của Xứ ủy Bắc Kỳ, Trung Kỳ và đại biểu hoạt động ở nước ngoài.

Sau khi phân tích sâu sắc tình hình thế giới và trong nước, Hội nghị nhất trí cần giương cao hơn nữa ngọn cờ giải phóng dân tộc và nhận định rõ kẻ thù chính của nhân dân Đông Dương lúc bấy giờ; hoàn chỉnh sự chuyển hướng chiến lược và sách lược của cách mạng Việt Nam; tiếp tục chủ trương tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất, chỉ tịch thu ruộng đất của để quốc và Việt gian, chia lại ruộng công, giảm tô, rồi sau này sẽ tiến lên thực hiện đầy đủ chính sách “người cày có ruộng”... Đặc biệt, Hội nghị cũng đã kiện toàn cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng, bầu ra Ban Chấp hành Trung ương Đảng chính thức, Ban Thường vụ Trung ương Đảng và bầu đồng chí Trường Chinh làm Tổng Bí thư.

Xác định, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc sẽ tạo nền tảng sức mạnh cho cách mạng, ngay khi về nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chỉ đạo công tác thí điểm xây dựng Mặt trận Việt Minh. Phong trào được triển khai nhanh ở một số địa bàn trọng điểm của Cao Bằng và sớm lan tỏa trên phạm vi rộng với các hội cứu quốc như thanh niên, phụ nữ, nông dân, phụ lão, nhi đồng... Trước sự lớn mạnh của các đoàn thể cứu quốc ở các địa bàn thí điểm, tháng 4/1941, Hội nghị cán bộ Cao Bằng họp rút kinh nghiệm về tổ chức Mặt trận Việt Minh. Trên cơ sở của những kinh nghiệm này, ngày 19/5/1941, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh.

Trước những biến chuyển của tình hình thế giới và trong nước, vấn đề liên lạc với Trung ương ở miền xuôi càng trở nên đặc biệt quan trọng. Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã chỉ đạo khẩn trương thiết lập các “con đường quần chúng” từ Cao Bằng về miền xuôi; mở rộng phong trào “Nam tiến” để tạo sự kết nối từ Cao Bằng sang các hướng Bắc Kạn, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Hà Giang; nối liền các căn cứ, phát triển phong trào cách mạng ở Việt Bắc gắn với phong trào cả nước, tạo điều kiện cho việc ra đời khu giải phóng sau này.

Song song với xây dựng cơ sở quần chúng, Nguyễn Ái Quốc trực tiếp chỉ đạo mở các lớp huấn luyện phù hợp từng đổi tượng cán bộ, nhất là thanh niên. Nội dung huấn luyện thiết thực, đi từ dễ đến khó, từ trước mắt đến lâu dài, kết hợp bồi dưỡng lý luận với rèn luyện thực tiễn và nhấn mạnh vấn đề đạo đức cách mạng. Trên mặt trận tuyên truyền, tháng 8/1941, báo Việt Nam độc lập do Người trực tiếp phụ trách được xuất bản, kiên trì vạch trần tội ác của để quốc và tay sai, cổ vũ đoàn kết cứu nước. Người cũng biên soạn, phiên dịch nhiều tài liệu phục vụ tuyên truyền, huẩn luyện, đào tạo cán bộ, như: Cách đánh du kích; Lịch sử nước ta; Lịch sử Đáng Cộng sản Liên Xô tóm tắt...

Công tác xây dựng lực lượng vũ trang được đẩy mạnh để chuẩn bị cho bước phát triển mới của cách mạng. Đến cuối năm 1944, trước yêu cầu thực tiển và thời cơ có nhiều biến chuyển, Người chi rõ: đấu tranh phải tiến dần từ chính trị sang quân sự nhưng “chính trị trọng hơn quân sự”, cần một hình thức phù hợp. Vì vậy, Người chỉ thị thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. Ngày 22/12/1944, Đội được thành lập tại khu rừng thuộc Nguyên Bình (tỉnh Cao Bằng), gồm 34 chiến sĩ, do đồng chí Võ Nguyên Giáp làm chỉ huy. Chấp hành chỉ thị “phải đánh thắng trận đầu”, chỉ sau 2 ngày thành lập, Đội lần lượt giành thắng lợi ở Phai Khắt (25/12/1944) và Nà Ngần (26/12/1944), gây tiếng vang lớn, cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng trong cả nước.

Trên mặt trận đối ngoại, từ Pác Bó, Nguyễn Ái Quốc chủ động xây dựng quan hệ quốc tế để tranh thủ các điều kiện thuận lợi cho cách mạng. Tháng 8/1942, Người lấy tên là Hồ Chí Minh, sang Trung Quốc với tư cách là đại biểu của phong trào Việt Minh và đại diện của Phân hội Việt Nam thuộc Hiệp hội quốc tế chống xâm lược. Tuy nhiên, Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt và giam cầm hơn 1 năm, giải qua hơn 30 nhà lao của 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây.

Tháng 2/1945, Người tiếp tục sang Côn Minh để tham dự Hội nghị Đồng minh chống phát xít, trực tiếp liên lạc với quân đội Đồng minh, bàn về việc phối hợp chiến đấu chống phát xít. Đồng thời, chủ động đặt quan hệ với Mỹ, tranh thủ sự giúp đỡ vật chất từ phía Mỹ và hạn chế sự phá hoại của Quốc dân Đảng Trung Hoa đang tích cực chuẩn bị cho kế hoạch “Hoa quân nhập Việt” sau chiến tranh.

Khi thời cơ tổng khởi nghĩa đến gần, tháng 5/1945, Người quyết định chuyển trung tâm lãnh đạo từ Pác Bó về Tân Trào (tỉnh Tuyên Quang) để thuận tiện cho việc chỉ đạo phong trào toàn quốc; chỉ thị thành lập Khu giải phóng Việt Bắc; thống nhất lực lượng vũ trang thành Việt Nam giải phóng quân và kêu gọi tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước.

Từ hành trang lúc ra đi là một trái tim nặng lòng yêu nước và khát khao tìm thấy con đường cứu nước; đến hành trang trở về đất mẹ là ánh sáng, trí tuệ của Chủ nghĩa Mác -Lênin và con đường cách mạng vô sản. Đó là hành trình 30 năm đầy sóng gió và vĩ đại của con người yêu nước chân chính - chiến sĩ quốc tế lỗi lạc - học trò trung thành và xuất sắc của Lênin và “kiến trúc sư vĩ đại” của cách mạng Việt Nam - Người đặt nền móng cho sự ra đời của Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hòa bình, độc lập, tự cường, đang phát triển mạnh mẽ và tự tin “sánh vai cùng các cường quốc năm châu”.

Có thể khẳng định, sự kiện Bác Hồ về nước vào mùa Xuân năm 1941, là một dấu mốc lịch sử vô cùng đặc biệt, đã mở ra một giai đoạn phát triển mới của cách mạng Việt Nam: giai đoạn chuẩn bị về mọi mặt để tiến tới Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.

Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc đã đáp ứng đòi hỏi khách quan của phong trào cách mạng trong nước và sự phát triển của tiến trình lịch sử đấu tranh giành độc lập, giải phóng dân tộc Việt Nam. Người đã cùng Trung ương Đảng hoàn chỉnh chuyển hướng chi đạo chiến lược, phát triển đường lối cách mạng giải phóng dân tộc, quy tụ lực lượng toàn Đảng, toàn dân vào mục tiêu cao nhất là giành độc lập dân tộc, giành chính quyền về tay Nhân dân. Từ đó, phong trào đấu tranh được thúc đẩy mạnh mẽ trên phạm vi cả nước. Đồng thời hệ thống tổ chức Đảng từ Trung ương đến cơ sở được củng cố, tạo nền tảng vững chắc cho bước phát triển quyết định của cách mạng. Người cũng chủ động tranh thủ, xây dựng quan hệ với lực lượng Đồng minh chống chủ nghĩa phát xít, huy động sự ủng hộ quốc tế đổi với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, góp phần quan trọng vào thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Sự kiện Bác Hồ về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đã thể hiện tầm nhìn chiến lược của vị Lãnh tụ thiên tài. Qua đó, để lại những bài học lớn cho cách mạng Việt Nam về xây dựng căn cứ địa và lực lượng cách mạng; về dự báo và nhận định, đánh giá đúng tình hình, xu thế vận động của cách mạng từ đó kịp thời chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, sách lược cách mạng phù hợp với tình hình thực tiễn đặt ra; về xác định đúng “thời cơ”, nhiệm vụ cách mạng; về xây dựng thế trận lòng dân tuyệt đổi trung thành với Đảng và cách mạng; về tập hợp, xây dựng lực lượng cách mạng trong một mặt trận thống nhất rộng rãi; về xây dựng Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Những bài học này có giá trị và ý nghĩa lịch sử này là động lực để chúng ta càng thêm kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH. Đồng thời, ra sức học tập và làm theo Bác bằng những việc làm thiết thực, để chung sức đồng lòng đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình - kỷ nguyên giàu mạnh, hạnh phúc!

Nội dung: Lê Dung

Ảnh: Tư liệu

Đồ họa: Mai Huyền

Xuất bản: 3:28:01:2026:08:00