[E-Magazine]: Đất nước sau 40 năm đổi mới: Hành trình gây dựng lại cơ đồ, vị thế quốc gia - dân tộc

Cuộc “trường chinh” vĩ đại mang tên đổi mới, nhằm gây dựng lại cơ đồ, vị thế quốc gia- dân tộc, là hành trình vượt qua vô vàn “con gió ngược” của khó khăn nội tại và biến động thời cuộc. Để rồi, nhiều khó khăn, thách thức đang dần lùi lại phía sau, để cho những thành tựu to lớn sau 4 thập kỷ đổi mới, đã và đang góp phần gây dựng nên một nước Việt Nam “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”, tự tin “sánh vai cùng các cường quốc năm châu”

Đất nước đi qua 30 năm chiến tranh, hệ quả gây ra là kinh tế - xã hội bị kéo lùi hàng chục thập kỷ so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Việt Nam là một nước nghèo, bị chiến tranh tàn phá nặng nề; thêm nữa là cuối những năm 70, đầu những năm 80 của thế kỷ XX, khủng hoảng kinh tế - xã hội diễn ra gay gắt. Trong khoảng 10 năm sau thống nhất đất nước (1975-1985), thu nhập bình quân đầu người chỉ dao động từ 125 đến 200 USD/năm và xếp trong nhóm 20 nước nghèo nhất thế giới; tỷ lệ lạm phát thời điểm tháng 12/1986 lên đến 774,7%... Nguyên nhân của thực trạng đói nghèo, trì trệ đã được chỉ rõ tại Đại hội lần thứ VI của Đảng. Một trong những nguyên nhân cơ bản là do những sai lầm nghiêm trọng về chủ trương, chính sách lớn, về chỉ đạo chiến lược và tổ chức thực hiện, đặc biệt là bệnh chủ quan duy ý chí, lạc hậu về nhận thức lý luận và sự yếu kém của việc vận dụng các quy luật trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta.

“Thù trong” là đói nghèo, lạc hậu, trì trệ; còn “giặc ngoài” là sự bao vây cấm vận, chống phá dữ dội của các thế lực thù địch; cùng với đó là “thành trì” của khối XHCN thế giới rạn nứt dữ dội. Tất cả đã tạo ra những vòng vây vừa vô hình, vừa hữu hình hòng bóp nghẹt con đường phát triển và ý chí, khát vọng vươn lên của dân tộc ta. Thực trạng này đã đặt Đảng ta trước sự lựa chọn mang tính tồn vong, can hệ đến vận mệnh quốc gia – dân tộc. Để rồi, tại Đại hội VI, một quyết định mang tính lịch sử đã được Đảng ta đề ra: Đổi mới.

Vốn dĩ, “đổi mới” là một khái niệm rất ngắn gọn, hàm súc. Song, để áp dụng được nội hàm khái niệm ấy vào bối cảnh của nước ta lúc bấy giờ thì cần sự quyết tâm, quyết liệt trong lãnh đạo và sự kiên định lớn lao cho mục tiêu đã định. Bởi, đất nước bước vào công cuộc đổi mới với một “cơ sở” vô cùng chông chênh: Tình trạng nghèo nàn, lạc hậu, trì trệ, lại bị bao vây, cấm vận. Thế nhưng, sau 10 năm (1986-1996) tiến hành công cuộc đổi mới, đất nước đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội; đồng thời, cơ bản hoàn thành những nhiệm vụ của chặng đường đầu của thời kỳ quá độ, chuyển sang thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước. Đây là nền tảng để đất nước bước vào giai đoạn 10 năm tiếp theo (1996-2005) – giai đoạn mà cả thế và lực, cùng sức mạnh tổng hợp của đất nước đã tăng lên. Tích lũy nội bộ của nền kinh tế từ mức không đáng kể, đến năm 2000 đã đạt 27% GDP. Quan hệ sản xuất đã có bước đổi mới phù hợp hơn với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và thúc đẩy sự hình thành nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

Bước ngoặt quan trọng nhất trên hành trình đổi mới diễn ra trong 10 năm (2006-2015), khi Việt Nam chính thức trở thành nước đang phát triển, có thu nhập trung bình thấp, chính trị - xã hội ổn định, an sinh xã hội được bảo đảm. Nền kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng khá, vượt qua những tác động bất lợi của khủng hoảng tài chính, suy thoái kinh tế toàn cầu và phát triển tương đối toàn diện. Tốc độ tăng trưởng kinh tế trong 30 năm đầu đổi mới trung bình gần 7%/năm, trong đó có 7 năm trên 8% và 2 năm trên 9%. Trong giai đoạn 1991-2016, giá trị xuất khẩu tăng gấp 60,38 lần, nhập khẩu tăng 80,41 lần. Việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN tiến bộ trên cả ba lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp. Cũng trong giai đoạn này, đất nước ta đẩy mạnh hội nhập toàn diện: Việt Nam đăng cai APEC (năm 2006), gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới - WTO (năm 2007), lần đầu tiên đảm nhiệm thành công vị trí Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (nhiệm kỳ 2008-2009), đảm nhiệm năm Chủ tịch ASEAN (năm 2010).

Sự vươn lên mạnh mẽ của Việt Nam được ghi dấu ấn ở giai đoạn 2016-2025: Kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát luôn được kiểm soát ở mức thấp; các cân đối lớn của nền kinh tế cơ bản được bảo đảm; nợ công giảm, nợ xấu được kiểm soát. Mặc dù chịu ảnh hưởng bởi nhiều biến động không thuận từ môi trường quốc tế, nhưng tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2016-2025 đạt khoảng 6,2%/năm. Quy mô nền kinh tế và thu nhập bình quân đầu người tăng gần gấp đôi, đạt tương ứng trên 510 tỉ USD và trên 5.000 USD/người...Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ngày càng được hoàn thiện đầy đủ hơn. Hội nhập kinh tế quốc tế phát triển sâu, rộng trên nhiều cấp độ, đa dạng về hình thức. Đặc biệt, cuộc cách mạng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, xây dựng chính quyền 3 cấp, tổ chức lại không gian phát triển đã được triển khai quyết liệt, đồng bộ và mang lại những kết quả tích cực. Đồng thời, các quyết sách chiến lược để đột phá phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc đã và đang được triển khai mạnh mẽ. Ngoài ra, độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc được bảo vệ vững chắc; an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội được giữ vững để phát triển đất nước. Việt Nam đã thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa, đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu, nâng cao chất lượng, hiệu quả hội nhập quốc tế.

Như vậy, bắt đầu từ năm 1986, dân tộc ta bước vào một cuộc “trường chinh” vĩ đại mới, nhằm gây dựng lại cơ đồ, vị thế quốc gia- dân tộc. Để rồi, trải qua 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, dưới sự lãnh đạo sáng suốt và kiên định của Đảng, đất nước ta đã vượt qua vô vàn “con gió ngược” của khó khăn nội tại và biến động thời cuộc. Để rồi đến nay, nhiều khó khăn, gian khổ đang dần lùi lại phía sau và những thành tựu to lớn sau 4 thập kỷ đổi mới, đã và đang góp phần gây dựng nên một nước Việt Nam “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”, tự tin “sánh vai cùng các cường quốc năm châu”.

Những thành tựu của 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới đất nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, khi đây sẽ là nền tảng căn bản và vững chắc nhất để Việt Nam vững tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới, trở thành một quốc gia giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc. Đặc biệt, những thành tựu còn là những minh chứng rõ nét cho tính đúng đắn của đường lối đổi mới phát triển đất nước theo con đường XHCN mà Đảng Cộng sản và Nhân dân Việt Nam đã lựa chọn.

Quá trình tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới theo định hướng XHCN trong 40 năm qua, đã cho thấy sự nhạy bén và tầm nhìn dự báo sáng suốt của Đảng; cũng như sự thích ứng linh hoạt để tranh thủ thời cơ, vượt qua thách thức, sáng tạo trong đường lối, chủ trương, giải pháp đã mang lại những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên các lĩnh vực. Hơn thế nữa, với tinh thần “không ngủ quên bên vòng nguyệt quế”, Đảng ta cũng đã thẳng thắn chỉ rõ những khó khăn, thách thức mà đất nước cần phải vượt qua và những kinh nghiệm quý báu được đúc kết làm cơ sở đưa đất nước vững bước trên con đường xây dựng CNXH.

Bài học đầu tiên và quan trọng hơn cả là việc Đảng ta luôn kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH; kiên định đường lối đổi mới của Đảng; kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng, lấy phát triển để ổn định và ổn định để thúc đẩy phát triển bền vững, không ngừng nâng cao đời sống nhân dân; bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc. Đồng thời, kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; chủ động, tích cực hội nhập sâu rộng hơn vào nền chính trị thế giới, nền kinh tế quốc tế và nền văn minh nhân loại, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.

Giữ vững và tăng cường vai trò lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng Cộng sản Việt Nam được xác định là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây là một trong những bài học trọng tâm, đã được chứng minh qua thực tiễn 40 lãnh đạo công cuộc đổi mới đất nước của Đảng. Trong đó, trọng tâm là đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện. Phát huy vai trò hạt nhân chính trị của Đảng trong kiến tạo tư duy phát triển, dẫn dắt thể chế, định hình chiến lược, thúc đẩy đồng thuận xã hội, khơi dậy khát vọng vươn mình của dân tộc. Xây dựng tổ chức bộ máy tinh, gọn, mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ và chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ cấp cơ sở gần dân, vì dân, sát cơ sở, đủ sức hoàn thành nhiệm vụ. Nêu cao trách nhiệm, vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu.

Sức mạnh vĩ đại của Nhân dân là điều kiện thắng lợi của cách mạng. Do đó, bài học về quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm “Dân là gốc”, luôn được Đảng ta đề cao, coi trọng. Trong đó, phát huy vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân. Mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ nguyện vọng, quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp và hạnh phúc của Nhân dân; thật sự tin tưởng, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; kiên trì thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”; thắt chặt mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân, dựa vào Nhân dân để xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Lấy sự hài lòng, tín nhiệm của người dân, doanh nghiệp và hiệu quả công việc làm tiêu chí đánh giá cán bộ. Tăng cường củng cố và phát huy hiệu quả sức mạnh của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Thực tiễn luôn luôn là “thước đo”, là “tiêu chuẩn” của chân lý. Do đó, mọi đường hướng đều cần “kinh qua” thực tiễn để đánh giá, xem xét. Đây là một trong những bài học sâu sắc mà quá trình lãnh đạo công cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta luôn luôn coi trọng thông qua việc bám sát thực tiễn, nắm chắc và dự báo đúng tình hình; phản ứng chính sách chủ động, linh hoạt, kịp thời, phù hợp; lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện quyết liệt, có trọng tâm, trọng điểm; phân công, phân cấp, phân quyền bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả; kiểm tra, giám sát chặt chẽ bảo đảm thực hiện hiệu quả chủ trương, đường lối của Đảng. Nâng cao chất lượng thể chế phát triển, đổi mới, hoàn thiện cơ chế, chính sách để kịp thời tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông, phát huy và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.

Bài học cuối cùng được Đảng ta rút ra sau 4 thập kỷ lãnh đạo công cuộc đổi mới là không ngừng đổi mới tư duy, nhất là tư duy chiến lược; tôn trọng quy luật khách quan; nhất quán, kiên định về chiến lược, linh hoạt, mềm dẻo về sách lược; chủ động ngăn ngừa, phòng, chống bệnh chủ quan duy ý chí, giáo điều, cơ hội, bảo thủ. Giải quyết tốt quan hệ giữa kế thừa, bổ sung và phát triển; giữa kiên định và đổi mới; kết hợp nhuần nhuyễn và kịp thời giữa tổng kết thực tiễn với nghiên cứu lý luận; giữa tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận với hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Có thể khẳng định, sau 40 năm đổi mới, Việt Nam trở thành một điểm sáng phát triển, được thế giới đánh giá cao về an toàn và ổn định xã hội. Những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử này là kết quả của cả một quá trình nỗ lực phấn đấu bền bỉ, liên tục và là kết tinh từ sức sáng tạo của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta. Không dừng lại ở những thành tựu to lớn, mà qua 4 thập kỷ tiến hành công cuộc đổi mới, Đảng ta đã từng bước xây dựng và hoàn thiện lý luận về đường lối đổi mới. Đồng thời, kết kết những bài học kinh nghiệm quý báu vừa thể hiện tầm cao của lý luận, vừa có giá trị định hướng thực tiễn sâu sắc. Để đến hôm nay, đường lối đổi mới và bài học kinh nghiệm quý giá, sẽ là ngọn đuốc soi đường, tiếp tục dẫn dắt thế hệ con người Việt Nam thời đại mới ra sức thực hiện thành công khát vọng, tầm nhìn và các định hướng chiến lược mới, lập nên những kỳ tích phát triển mới trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.

Nội dung: Lê Dung

Ảnh: Tư liệu

Đồ họa: Mai Huyền

Xuất bản: 1:19:01:2026:08:03