Động lực phát triển du lịch ở xã vùng cao Sơn Thủy

Sở hữu tài nguyên tự nhiên và văn hóa đặc sắc, xã Sơn Thủy có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch, nhưng trong thời gian dài, nguồn lực ấy vẫn chủ yếu ở dạng “tài nguyên thô”, chưa tạo ra sinh kế rõ ràng. Việc xã Sơn Thủy ban hành Đề án phát triển kinh tế - xã hội gắn với du lịch cộng đồng giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển, từng bước định hình du lịch trở thành động lực phát triển bền vững của địa phương.

Đền Tư Mã Hai Đào - điểm đến tâm linh ở bản Chung Sơn, xã Sơn Thủy.

Tiềm năng chờ “đánh thức”

Theo Quốc lộ 217, chúng tôi ngược lên xã Sơn Thủy, vùng đất hội tụ nhiều lớp trầm tích cảnh quan và văn hóa. Nơi đây từ lâu được biết đến với danh thắng động Bo Cúng, lễ hội Mường Xia gắn với vị tướng quân Tư Mã Hai Đào, cùng dãy núi Pha Dua quanh năm mây phủ, ẩn chứa những truyền thuyết đậm sắc màu của người Thái Mường Xia.

Nổi bật trong hệ thống tài nguyên du lịch nơi đây là động Bo Cúng ở bản Chanh. Theo cách gọi của đồng bào Thái thì “Bo Cúng” nghĩa là Mó Tôm. Đây là quần thể hang động có chiều sâu hơn 1km, cấu trúc đa tầng, hệ thống nhũ đá phong phú với nhiều hình thù kỳ ảo, tạo nên không gian vừa huyền bí vừa tráng lệ. Không chỉ có giá trị cảnh quan, khu vực này còn mở ra dư địa phát triển các loại hình du lịch khám phá, trải nghiệm, thậm chí là du lịch mạo hiểm, xu hướng ngày càng được ưa chuộng.

Giữa không gian núi rừng, đền Tư Mã Hai Đào ở bản Chung Sơn là điểm tựa tâm linh của đồng bào dân tộc Thái. Ngôi đền thờ vị anh hùng có công trấn giữ biên thùy, bảo vệ cuộc sống yên bình cho bà con dân bản. Gắn với đền là lễ hội Mường Xia, không gian sinh hoạt văn hóa đặc sắc diễn ra vào ngày 9 - 10/2 âm lịch hằng năm. Lễ hội được phục dựng từ năm 2010 và đến năm 2023 được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là nơi tái hiện các giá trị văn hóa truyền thống qua điệu xòe, tiếng khèn bè, trò chơi dân gian và ẩm thực bản địa.

Chính sự giao thoa giữa yếu tố tâm linh và đời sống cộng đồng đã tạo nên sức hấp dẫn riêng, góp phần định vị hình ảnh xã Sơn Thủy trên bản đồ du lịch vùng cao xứ Thanh. Mùa lễ hội vừa qua ghi nhận lượng du khách tăng đột biến, cho thấy sức hút không chỉ đến từ cảnh quan tự nhiên mà còn từ các giá trị văn hóa bản địa, một “lực hút mềm” giúp giữ chân du khách và tạo dấu ấn lâu dài. Dù vậy, những dư địa to lớn trên đến nay vẫn chưa được tổ chức thành các sản phẩm du lịch cụ thể; người dân chưa thể ấm no nhờ du lịch.

Hướng đến mục tiêu lâu dài

Theo ông Mạc Văn Tới, Chủ tịch UBND xã Sơn Thủy thì tiềm năng du lịch của địa phương là rõ ràng, song sức hút hiện nay chủ yếu mang tính thời điểm, chưa tạo được chuyển biến bền vững, "điểm nghẽn” lớn nhất là hạ tầng và dịch vụ. Việc tiếp cận các điểm du lịch còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên; giao thông liên bản chưa đồng bộ; các hạng mục thiết yếu như bãi đỗ xe, nhà vệ sinh, điểm dừng chân, biển chỉ dẫn... hầu như chưa được đầu tư. Dịch vụ lưu trú, ăn uống còn nhỏ lẻ, tự phát, thiếu tính chuyên nghiệp... Trong khi, kinh tế địa phương chủ yếu dựa vào nông - lâm nghiệp, thu nhập người dân còn thấp, chưa tạo được nguồn lực đầu tư. Du lịch mới ở giai đoạn định hình, khởi đầu, chưa hình thành chuỗi giá trị và còn thiếu sự tham gia đầu tư của doanh nghiệp.

Trước bối cảnh đó, xã Sơn Thủy đã ban hành Đề án phát triển kinh tế - xã hội gắn với du lịch cộng đồng giai đoạn 2026-2030 đưa ra định hướng rõ nét: phát triển du lịch gắn với tái cơ cấu nông - lâm nghiệp, XDNTM và giảm nghèo bền vững. Các mô hình chăn nuôi đặc sản, trồng cây ăn quả, dược liệu... được định hướng trở thành sản phẩm phục vụ du lịch, từng bước hình thành chuỗi giá trị “nông nghiệp - du lịch - OCOP”. Du lịch cộng đồng được xác định là trục phát triển chính, với việc lựa chọn một số bản có điều kiện thuận lợi để xây dựng mô hình homestay, phát triển trải nghiệm đời sống bản địa, ẩm thực và sinh hoạt văn hóa. Đồng thời, từng bước hình thành các tuyến, điểm du lịch như động Bo Cúng - suối Xia, không gian văn hóa Mường Xia. Đề án cũng nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số trong quảng bá, kết nối tour tuyến, ứng dụng đặt phòng, thanh toán không dùng tiền mặt. Cùng với đó là lộ trình ưu tiên nâng cấp hạ tầng giao thông, đầu tư công trình thiết yếu, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ.

“Mục tiêu không chỉ dừng ở thu hút du khách theo mùa lễ hội, mà hướng tới xây dựng xã Sơn Thủy trở thành điểm đến có thể khai thác quanh năm, với sản phẩm đa dạng và chất lượng dịch vụ ngày càng được nâng cao. Để đạt được kết quả ấy, xã Sơn Thủy rất cần sự đồng hành, chung tay của cộng đồng doanh nghiệp; định hướng, hỗ trợ từ ngành chức năng của tỉnh”, ông Tới kỳ vọng.

Bài và ảnh: Đình Giang