A- A+
(THO) - Cứ mỗi dịp tết đến xuân về, con người Việt Nam thường hướng về quê hương, cội nguồn một cách sâu sắc nhất. Những phiên chợ Chùa làng Đan Nê, xã Yên Thọ (Yên Định) của xứ Thanh đã trở thành nét đẹp văn hóa, khắc ghi bao kỷ niệm vui buồn của người dân quê tôi.
Những phiên chợ nổi tiếng thường có đặc điểm và ấn tượng khác biệt. Chợ Phố Đòn của Lũng Niêm (Bá Thước) là chợ trao đổi hàng hóa tự cung tự cấp của người dân miền núi xứ Thanh. Chợ tình Khâu Vai (Hà Giang) với biết bao thiên tình sử của người dân miền núi Tây Bắc. Chợ Viềng (Nam Định) họp vào đêm mùng 7 âm lịch với khát vọng cầu may đầu năm, gió thuận mưa hòa, trong ấm ngoài êm. Còn chợ Chùa Đan Nê lại gắn liền với những mốc thời gian và ký thác lịch sử của Thanh Hóa và những biến thiên của dân tộc.

Làng Đan Nê là cái nôi của người Việt Cổ. Lúc đầu làng có tên là Khả Lao. Nằm bên hữu sông Mã, làng Khả Lao có thương cảng Trường Châu sầm uất nên việc buôn bán ở đây hình thành khá sớm. Làng gắn liền với huyền thoại di thắng núi và đền Đồng Cổ, di tích lịch sử cấp quốc gia được xem là ngôi đền thiêng nhất xứ Thanh. Đền Đồng cổ xuất hiện từ thời Hùng Vương, thể hiện khát vọng yêu nước của dân tộc và khát vọng phồn thực của nền văn hóa Đông Sơn.

Đền Đồng Cổ cũng là nơi Lê Hoàn cho khơi thông tuyến sông đào nhà Lê nối sông Mã với sông Cầu Chày, sông Chu, sông Bà Hòa (Tĩnh Gia) và kéo dài đến Vinh, Nghệ An. Sông Nhà Lê không chỉ có ý nghĩa quân sự mà còn là nơi vận chuyển hàng hóa, nối liền các thương cảng của Bắc bộ với Bắc Trung bộ. Điểm xuất phát của hệ thống sông Nhà Lê là từ chân núi Đồng Cổ. Trước đây đã từng tọa lạc ngôi chùa Bến rất bề thế. Do nối liền sông Nhà Lê với thương cảng Trường Châu (sông Mã) nên nhu cầu trao đổi hàng hóa hết sức cần thiết.

Tương truyền, chợ Chùa ra đời rất sớm. Quần tụ trong thung lũng núi Đồng Cổ có rất nhiều chùa. Chùa Đông, chùa Thanh Nguyên. Tọa lạc giữa làng Đan Nê là đình Phúc. Vị trí chợ Chùa được xác định hiện nay ở trung tâm làng Đan Nê. Nằm ngay ngã ba đê nối liền các xóm Long Hải, Thọ Đình, Trung Tự. Đến đời nhà Trần khơi vắt dòng sông Mã nối từ chân núi Đồng Cổ đến cầu Kiểu hiện nay, nên chợ Chùa xác định nằm ở hữu của Cựu Mã giang. Chợ Chùa liên quan đến việc thờ Phật nên rất có thể phát triển từ thời Lý. Bởi thời Lý, đạo Phật phát triển thịnh vượng. Lý Phật Mã đã nhớ ơn thần Đồng Cổ phù giúp đánh tan giặc Chiêm Thành nên cho lập đền thờ vọng ở Thụy Khê, Hà Nội sau loạn Tam vương năm 1028.

Trong huyền thoại của làng Đan Nê, chợ Chùa như một tiêu điểm văn hóa. Chợ đông kẻ bán, lắm người mua. Ngày xưa chợ Chùa họp nổi tiếng cả xứ Thanh. Ở đây không chỉ bán nông sản, đặc sản của người Yên Định, Vĩnh Lộc, Cẩm Thủy, Ngọc Lặc. Mà buôn bán cả vũ khí (mũi tên đồng, dao, kiếm đồng) là những sản phẩm của nền văn hóa Đông Sơn. Ở đây bán cả những quả trứng voi vài chục người ăn không hết. Nó chứng tỏ tinh hoa của nền văn hóa Đông Sơn và khát vọng phồn thực của con người xứ Thanh.

 Gắn liền với vùng quê nông nghiệp, đất đai màu mỡ phì nhiêu của bãi bờ sông Mã, vùng Đan Nê rộng lớn có phương ngôn nổi tiếng: Trai Hổ Bái, gái Đan Nê. Có rất nhiều cách hiểu khác nhau. Tìm hiểu ở Hổ Bái (xã Yên Bái, huyện Yên Định) có đền thờ Linh Lang là người con thứ 11 của vua Hùng. Còn ở Đan Nê có đền Đồng Cổ được lập thời Hùng Vương (năm 256, TCN) thờ thần Trống Đồng. Đây là vị thần có công dẹp giặc, mang lại cuộc sống thái bình, thịnh trị cho dân lành. Điều đó, có thêm kiến giải sự đối ngẫu độc đáo của trai tài, gái sắc. Họ là tinh hoa con Rồng, cháu Lạc. Đó cũng là trai thanh, gái lịch của một vùng non nước hữu tình, khoác trên mình sương khói của huyền thoại.

Có nhiều bài ca dao nói về đất và người Đan Nê liên quan đến việc buôn bán:

- “ Nhất cao là núi Đan Nê       

Nhất đông chợ Bản, nhất vui chợ Chùa

Vải chợ Chùa năm quan một tấm

Em mua về giải phẩm cho tươi

Một năm được mấy tháng vui

 Tháng sáu là một, tháng mười là hai

 -  “ Trống Đồng Cổ, gỗ Phong Ý”.

Ngoài họp chợ để trao đổi mua bán hàng hóa, chợ Chùa Đan Nê khác với những phiên chợ của các vùng quê. Đó là người quanh vùng đi chơi chợ để cầu may, mưa thuận, gió hòa, tình duyên, hạnh phúc. Ngày họp chợ người già, người trẻ, trai thanh, gái lịch ăn mặc đẹp nhất hẹn hò đi chơi chợ. Điều quan trọng là mọi người đi chơi chợ để điểm danh con cháu trong làng các dịp này có điều kiện hồi hương hay không? Sức khỏe, công việc, hạnh phúc như thế nào? Như vậy cái cốt yếu không phải để buôn bán lãi lời nhiều trong ngày lễ mà là cập nhật những thông tin nhanh nhất về làng xóm, quê hương, gia đình, họ hàng và cả những tin tức nóng hổi nhất về đất nước. Chợ Chùa thành điểm hội tụ vui buồn của quê tôi. Vì phần lớn là người trong làng, trong xã, trong vùng. Tiếng mua bán, lời hỏi thăm, sự chia sẻ hạnh phúc hay những khát vọng trong cuộc đời đều được trao đổi. Thành thử, ngày họp chợ mang đến biết bao thông điệp của con người quê tôi chăm chỉ, năng động, sống và yêu thương hết mình cùng giang sơn xứ sở.

Tục lệ họp chợ Chùa có từ ngàn xưa. Ấn định mỗi năm có 5 lần. Phiên chợ cuối năm vào sáng 30 tết âm lịch. Hai phiên chợ đầu năm mới là sáng mùng 3, mùng 5 tết âm lịch. Giữa năm có 2 phiên: Tết Đoan ngọ mùng 5 tháng 5 và phiên rằm tháng 8 âm lịch.

Phiên chợ 30 tết như tổng kết một năm của mọi gia đình, của làng quê. Những vui buồn, hạnh phúc, chuyện vui của người đi xa, chuyện tình làng nghĩa xóm của người ở quê từ chợ Chùa tạo nên những ký ức không thể nào quên. Đi chợ là để làng điểm danh có về ăn tết hay không?

Phiên chợ sáng mùng 3, mùng 5 tết âm lịch là phiên chợ để cầu may, cầu lộc cầu tài. Lại hối hả, lại lưu luyến chia tay của người ra đi và người ở lại. Người làng Đan Nê ra tết lại tỏa đi khắp nơi để học tập, lao động, mưu sinh.

Phiên chợ thứ 4 là dịp Tết Đoan Ngọ mùng 5 tháng 5 âm lịch. Vào đúng dịp giỗ nhà thơ Khuất Nguyên, người viết trường ca Ly Tao nổi tiếng trong văn học Trung Quốc, làng tôi lại họp chợ như một sự ngẫu nhiên. Vẫn là những thủ tục “giết sâu bọ”, mong cho mùa màng bội thu nhưng có thêm cả những triết lý sống trong cuộc đời mà các bậc cao niên trong làng gửi lại. Ngày này con cháu trong làng nhớ đến Hội thề trung hiếu của cha ông và những khát vọng bình yên của giang sơn, đất nước. Nhiều người trở về họp chợ dịp này như một sự sơ kết cho giữa năm.

Phiên chợ thứ 5 là dịp rằm tháng 8, phiên chợ Tết Trung thu như mang lại sự quan tâm đặc biệt đến trẻ thơ, đến tương lai.

Dù hôm nay chợ Chùa quê tôi đã mang tính chất của một phần đổi mới, thời mở cửa. Dù hôm nay không có ngôi chùa nào tọa lạc ngay cạnh chợ Chùa nữa. Dù dáng dấp của phiên chợ xưa bên một bến nước sầm uất chỉ còn là ký ức đẹp. Và nếu trước đây, chợ họp trên mặt đê hữu sông Mã thì hiện nay chợ họp dưới đường dân sinh... Nhưng chợ Chùa Đan Nê vẫn là cầu nối hạnh phúc, cuộc gặp mặt sâu sắc, đó cũng là cuộc hội ngộ đầy bản sắc của người  Đan Nê quê tôi: Sự kết hợp tuyệt vời giữa tinh hoa truyền thống và mạch nguồn hiện đại. 

Trịnh Trọng Nam (Sở Giáo dục và Đào tạo)

In bài viết

Gửi ý kiến của bạn

Gửi ý kiến của bạn

 
Liên kết hữu ích
Thông tin thời tiết
Tỉ giá ngoại tệ
Thông tin giá vàng
Chứng khoán


- Cao đẳng Dược Tp HCM


- Tuyển sinh Cao đẳng Y Dược Hà Nội


- Cao đẳng Y Dược Đồng Nai



- Trường Cao đẳng Y Dược Pasteur


- Tuyển sinh Y Dược


- Xét tuyển Cao đẳng Dược Hà Nội


- Trường Cao đẳng Dược Hà Nội


- Cao đẳng Dược Hà Nội


- Xét tuyển Cao đẳng Y Dược Hà Nội


- Tuyển sinh Cao đẳng Y Hà Nội


- Y học cổ truyền Tp HCM


- Y học cổ truyền


- Dược sĩ


- Thuốc Bắc


- Phục hình răng


- Kỳ thi THPT Quốc Gia


- Nhà thuốc GPP


- Giảm báo tự nhiên


- Hôn nhân gia đình


- Thẩm mỹ nữ


- Bác sĩ Thẩm mỹ


- Tăng cân nhanh


- Viện Thẩm Mỹ Hà Nội


- Trường Cao đẳng Y Dược Hà Nội


- Xét tuyển Cao đẳng Y Dược Hà Nội


- điện thoại iphone


- nấm phụ khoa

- rong kinh

- Chung cư Green Pearl


- Cao đẳng Dược TPHCM

- vé máy bay đi thanh hóa